Ulga na złe długi w PIT i CIT – kiedy wierzyciel może zmniejszyć dochód?
Na czym polega ulga na złe długi w PIT i CIT?
W podatkach dochodowych ulga nie polega na usunięciu wystawionej faktury z przychodów. Ustawodawca pozwala wierzycielowi skorygować podstawę opodatkowania, a przy stracie – odpowiednio zwiększyć stratę. Przy rozliczaniu zaliczek korekta może wpływać już na dochód stanowiący podstawę obliczenia zaliczki.
Ulga na złe długi w CIT
Podstawową regulację po stronie wierzyciela zawiera art. 18f ust. 1 pkt 1 ustawy o CIT. Zgodnie z tym przepisem:
Podstawa opodatkowania ustalona zgodnie z art. 18 lub art. 24d ust. 3 oraz po uprzednim odliczeniu kwot określonych w art. 18d, art. 18db, art. 18ea-18eg i art. 38eb: 1) może być zmniejszona o zaliczaną do przychodów należnych wartość wierzytelności o zapłatę świadczenia pieniężnego w rozumieniu art. 4 pkt 1a ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom, która nie została uregulowana lub zbyta, przy czym zmniejszenia dokonuje się w zeznaniu podatkowym składanym za rok podatkowy, w którym upłynęło 90 dni od dnia upływu terminu zapłaty określonego na fakturze (rachunku) lub w umowie;
Dla spółki oznacza to, że po spełnieniu przesłanek można pomniejszyć podstawę CIT o wartość wierzytelności, która wcześniej została zaliczona do przychodów należnych i pozostaje niezapłacona.
Dyrektor KIS w interpretacji z dnia 27 marca 2026 r. (nr 0111-KDIB2-1.4010.35.2026.1.ED) wprost podkreślił dobrowolny charakter preferencji po stronie wierzyciela:
wierzyciel z tego mechanizmu może skorzystać, natomiast dłużnik jest do tego zobowiązany.
To rozróżnienie ma duże znaczenie praktyczne. Brak zastosowania ulgi przez wierzyciela nie tworzy po jego stronie obowiązku korekty. Dłużnik ma natomiast własny obowiązek wynikający z przepisów i powinien analizować go niezależnie od decyzji wierzyciela.
Ulga na złe długi w PIT
Analogiczny mechanizm dla osób fizycznych wynika z art. 26i ust. 1 pkt 1 ustawy o PIT. Przepis stanowi:
Podstawa obliczenia podatku ustalona zgodnie z art. 26 ust. 1, art. 30c ust. 2 lub art. 30ca ust. 3 oraz po uprzednim odliczeniu kwot określonych w art. 26e, art. 26ga, art. 26gb, art. 26h-26he i art. 52jb: 1) może być zmniejszona o zaliczaną do przychodów należnych wartość wierzytelności o zapłatę świadczenia pieniężnego w rozumieniu art. 4 pkt 1a ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom, która nie została uregulowana lub zbyta, przy czym zmniejszenia dokonuje się w zeznaniu podatkowym składanym za rok podatkowy, w którym upłynęło 90 dni od dnia upływu terminu zapłaty określonego na fakturze (rachunku) lub w umowie;
Praktyczne zastosowanie tej zasady potwierdza interpretacja Dyrektora KIS z dnia 7 sierpnia 2025 r. (nr 0113-KDIPT2-1.4011.370.2025.5.MGR). Organ zaakceptował możliwość skorzystania z ulgi po spełnieniu warunków ustawowych i wskazał:
kwoty, które nie zostały opłacone po 90 dniach od terminu płatności mogą zostać odliczone od podstawy opodatkowania.
W PIT korekta może więc dotyczyć przedsiębiorcy rozliczającego dochód na podstawie ustawy o PIT. Sam fakt nieotrzymania zapłaty nie wystarcza. Trzeba jeszcze sprawdzić przesłanki szczegółowe z art. 26i.
90 dni od terminu płatności – jak liczyć termin?
Punktem wyjścia jest termin zapłaty określony na fakturze, rachunku albo w umowie. Ustawodawca wskazuje także dokładnie pierwszy dzień biegu 90-dniowego okresu.
Zgodnie z art. 18f ust. 11 ustawy o CIT oraz art. 26i ust. 11 ustawy o PIT, których treść jest w tym zakresie identyczna:
Okres 90 dni, o którym mowa w ust. 1 i 2, liczy się począwszy od pierwszego dnia następującego po określonym na fakturze (rachunku) lub w umowie upływie terminu do uregulowania zobowiązania.
Przykładowo, jeżeli termin płatności przypada 10 stycznia 2026 r., pierwszy dzień liczenia to 11 stycznia. Dziewięćdziesiąty dzień przypada 10 kwietnia 2026 r. Jeżeli należność nadal pozostaje nieuregulowana, wierzyciel może uwzględnić mechanizm ulgi w rozliczeniu obejmującym ten okres, z zastrzeżeniem pozostałych warunków.
W praktyce mojej Kancelarii termin 90 dni ustalam osobno dla każdej faktury albo każdej części należności, jeżeli strony przewidziały odrębne terminy płatności. Takie podejście ogranicza ryzyko przesunięcia ulgi do niewłaściwego miesiąca albo roku podatkowego.
Jakie wierzytelności mogą być objęte ulgą?
Musi chodzić o świadczenie pieniężne z transakcji handlowej
Przepisy PIT i CIT odsyłają do ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Dlatego przed zastosowaniem ulgi trzeba ustalić, czy dana należność wynika z transakcji handlowej i stanowi świadczenie pieniężne w rozumieniu tej ustawy.
Zgodnie z art. 4 pkt 1 i 1a ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych:
Użyte w ustawie określenia oznaczają: 1) transakcja handlowa – umowę, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi, jeżeli strony, o których mowa w art. 2, zawierają ją w związku z wykonywaną działalnością; 1a) świadczenie pieniężne – wynagrodzenie za dostawę towaru lub wykonanie usługi w transakcji handlowej;
Z punktu widzenia typowej faktury B2B warunek ten jest często spełniony. Więcej uwagi wymagają cesje, odszkodowania, rozliczenia o mieszanym charakterze oraz należności powstałe poza zwykłą odpłatną dostawą towarów lub usług.
Warunki ustawowe w CIT
Art. 18f ust. 9 i 10 ustawy o CIT określa zakres wierzytelności i trzy dodatkowe warunki. Przepisy stanowią:
9. Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się wyłącznie do wierzytelności lub zobowiązań, odpowiednio o zapłatę lub do zapłaty, świadczeń pieniężnych, wynikających z transakcji handlowych, jeżeli z tytułu tych transakcji przynajmniej u jednej ze stron określa się przychody lub koszty uzyskania przychodów, bez względu na termin ich ujęcia w tych przychodach lub kosztach uzyskania przychodów.
10. Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) dłużnik na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego dzień złożenia zeznania podatkowego nie jest w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego, postępowania upadłościowego lub w trakcie likwidacji; 2) od daty wystawienia faktury (rachunku) lub zawarcia umowy dokumentującej wierzytelność nie upłynęły 2 lata, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym została wystawiona faktura (rachunek) lub została zawarta umowa, a w przypadku gdy rok kalendarzowy, w którym wystawiono fakturę (rachunek), jest inny niż rok kalendarzowy, w którym zawarto umowę – gdy nie upłynęły 2 lata, licząc od końca roku kalendarzowego późniejszej z tych czynności; 3) transakcja handlowa zawarta jest w ramach działalności wierzyciela oraz działalności dłużnika, z których dochody podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Warunki ustawowe w PIT
W PIT katalog jest skonstruowany analogicznie. Zgodnie z art. 26i ust. 9 i 10 ustawy o PIT:
9. Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się wyłącznie do wierzytelności lub zobowiązań, odpowiednio o zapłatę lub do zapłaty, świadczeń pieniężnych, wynikających z transakcji handlowych, jeżeli z tytułu tych transakcji przynajmniej u jednej ze stron określa się przychody lub koszty uzyskania przychodów, bez względu na termin ich ujęcia w tych przychodach lub kosztach uzyskania przychodów.
10. Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) dłużnik na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego dzień złożenia zeznania podatkowego nie jest w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego, postępowania upadłościowego lub w trakcie likwidacji; 2) od daty wystawienia faktury (rachunku) lub zawarcia umowy dokumentującej wierzytelność nie upłynęły 2 lata, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym została wystawiona faktura (rachunek) lub została zawarta umowa, a w przypadku gdy rok kalendarzowy, w którym wystawiono fakturę (rachunek), jest inny niż rok kalendarzowy, w którym zawarto umowę – gdy nie upłynęły 2 lata, licząc od końca roku kalendarzowego późniejszej z tych czynności; 3) transakcja handlowa zawarta jest w ramach działalności wierzyciela oraz działalności dłużnika, z których dochody podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
W praktyce oznacza to konieczność sprawdzenia kilku informacji przed samym złożeniem zeznania. Szczególnie istotny jest status dłużnika na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego dzień złożenia deklaracji. Równie ważny jest dwuletni limit liczony od końca właściwego roku kalendarzowego.
Znaczenie dwuletniego limitu dobrze pokazuje interpretacja Dyrektora KIS z dnia 29 lipca 2025 r. (nr 0115-KDIT3.4011.490.2025.2.PS). Organ odmówił podatnikowi prawa do zastosowania ulgi w późniejszych korektach, ponieważ ustawowe ograniczenie czasowe nie było już spełnione.
Z praktycznego punktu widzenia zaległych wierzytelności nie warto odkładać do analizy dopiero kilka lat po powstaniu. Ulga jest związana z konkretnym rokiem, w którym upłynęło 90 dni od terminu płatności, oraz z dodatkowymi ograniczeniami czasowymi.
Transakcje z podmiotami powiązanymi są wyłączone
Ustawodawca wyłączył z ulgi transakcje handlowe pomiędzy podmiotami powiązanymi. W CIT wynika to z art. 18f ust. 18:
Przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się do transakcji handlowych dokonywanych między podmiotami powiązanymi w rozumieniu art. 11a ust. 1 pkt 4.
W PIT odpowiada mu art. 26i ust. 18:
Przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się do transakcji handlowych dokonywanych między podmiotami powiązanymi w rozumieniu art. 23m ust. 1 pkt 4.
Przed zastosowaniem ulgi w grupie kapitałowej, pomiędzy spółką i wspólnikiem albo pomiędzy przedsiębiorstwami należącymi do osób powiązanych trzeba więc najpierw ustalić status powiązania podatkowego.
Wierzytelność musi być nadal nieuregulowana i niezbyta
Sam upływ 90 dni tworzy moment, w którym może powstać prawo do ulgi. Przy rozliczeniu rocznym wierzytelność musi nadal istnieć jako nieuregulowana i niezbyta na dzień złożenia zeznania.
Zgodnie z art. 18f ust. 5 ustawy o CIT:
Zmniejszenia na podstawie ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 dokonuje się, jeżeli do dnia złożenia zeznania podatkowego wierzytelność nie została uregulowana lub zbyta.
W PIT art. 26i ust. 5 stanowi:
Zmniejszenia na podstawie ust. 1 pkt 1 albo zwiększenia na podstawie ust. 2 pkt 1 dokonuje się, jeżeli do dnia złożenia zeznania podatkowego wierzytelność nie została uregulowana lub zbyta.
Dla wierzyciela oznacza to konieczność sprawdzenia wpływów oraz ewentualnego zbycia wierzytelności bezpośrednio przed złożeniem zeznania. Cesja, factoring z definitywnym zbyciem wierzytelności albo spłata powodują, że trzeba ocenić skutki dla ulgi według rzeczywistego przebiegu zdarzeń.
Częściowa zapłata nie wyłącza mechanizmu w całości. Zarówno art. 18f ust. 17 ustawy o CIT, jak i art. 26i ust. 17 ustawy o PIT stanowią:
Przepisy ust. 1-16 stosuje się odpowiednio w przypadku uregulowania lub zbycia części wierzytelności.
Jeżeli więc kontrahent zapłacił 40% faktury, analizie pod kątem ulgi podlega pozostałe 60% wierzytelności, przy spełnieniu wszystkich pozostałych warunków.
Czy ulgę można uwzględnić już przy zaliczkach na PIT lub CIT?
Tak. Mechanizm działa także w trakcie roku przy obliczaniu zaliczek. Ma to duże znaczenie dla płynności. Przedsiębiorca nie musi zawsze czekać do zeznania rocznego, aby ekonomicznie odczuć skutek nieotrzymanej zapłaty.
Zaliczki na CIT
Zgodnie z art. 25 ust. 19 pkt 1 ustawy o CIT:
Dochód stanowiący podstawę obliczenia zaliczki, o której mowa w ust. 1-1g: 1) może być zmniejszony o zaliczaną do przychodów należnych wartość wierzytelności o zapłatę świadczenia pieniężnego w rozumieniu art. 4 pkt 1a ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom, która nie została uregulowana lub zbyta, przy czym zmniejszenia dokonuje się począwszy od okresu rozliczeniowego, w którym upłynęło 90 dni od dnia upływu terminu zapłaty określonego na fakturze (rachunku) lub w umowie, do okresu, w którym wierzytelność została uregulowana lub zbyta;
Dodatkowy warunek wynika z art. 25 ust. 21 ustawy o CIT:
Zmniejszenia na podstawie ust. 19 pkt 1 dokonuje się, jeżeli do dnia terminu płatności zaliczki, określonego w ust. 1a albo 1c, wierzytelność nie została uregulowana lub zbyta.
Zaliczki na PIT
W PIT analogiczną funkcję pełni art. 44 ust. 17 pkt 1 ustawy o PIT:
Dochód stanowiący podstawę obliczenia zaliczki, o której mowa w ust. 3 i 3f-3h: 1) może być zmniejszony o zaliczaną do przychodów należnych wartość wierzytelności o zapłatę świadczenia pieniężnego w rozumieniu art. 4 pkt 1a ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom, która nie została uregulowana lub zbyta, przy czym zmniejszenia dokonuje się począwszy od okresu rozliczeniowego, w którym upłynęło 90 dni od dnia upływu terminu zapłaty określonego na fakturze (rachunku) lub w umowie, do okresu, w którym wierzytelność została uregulowana lub zbyta;
Art. 44 ust. 19 ustawy o PIT stanowi ponadto:
Zmniejszenia na podstawie ust. 17 pkt 1 dokonuje się, jeżeli do dnia terminu płatności zaliczki, określonego w ust. 6, wierzytelność nie została uregulowana lub zbyta.
W praktyce daje to możliwość wcześniejszego ograniczenia obciążenia podatkowego. Przy większej liczbie przeterminowanych faktur warto więc zestawiać terminy 90-dniowe z miesięcznymi albo kwartalnymi rozliczeniami zaliczek.
Co jeżeli podatnik ma stratę albo zbyt niski dochód?
Ustawodawca przewidział mechanizm także dla sytuacji, w której podatnik poniósł stratę. Wierzytelność może wówczas zwiększyć stratę podatkową.
Zgodnie z art. 18f ust. 2 pkt 1 ustawy o CIT:
Jeżeli podatnik poniósł stratę ze źródła, z którym związana jest transakcja handlowa w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom, kwota straty: 1) może być zwiększona o zaliczaną do przychodów należnych wartość wierzytelności o zapłatę świadczenia pieniężnego, w rozumieniu art. 4 pkt 1a ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom, która nie została uregulowana lub zbyta, przy czym zwiększenia dokonuje się w zeznaniu podatkowym składanym za rok podatkowy, w którym upłynęło 90 dni od dnia upływu terminu zapłaty określonego na fakturze (rachunku) lub w umowie;
Jeżeli podstawa CIT jest dodatnia, ale zbyt niska, art. 18f ust. 3 pozwala przenieść nieodliczoną część na kolejne lata:
Jeżeli wartość zmniejszenia podstawy opodatkowania, przysługującego na podstawie ust. 1 pkt 1, jest wyższa od tej podstawy, zmniejszenia podstawy opodatkowania o nieodliczoną wartość dokonuje się w kolejnych latach podatkowych, nie dłużej jednak niż przez okres 3 lat, licząc od końca roku podatkowego, za który powstało prawo do zmniejszenia. Zmniejszenia podstawy opodatkowania w kolejnych latach dokonuje się, jeżeli wierzytelność nie została uregulowana lub zbyta.
W PIT rozwiązanie jest analogiczne. Art. 26i ust. 2 pkt 1 ustawy o PIT stanowi:
Jeżeli podatnik poniósł stratę ze źródła, z którym związana jest transakcja handlowa w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom, kwota straty: 1) może być zwiększona o zaliczaną do przychodów należnych wartość wierzytelności o zapłatę świadczenia pieniężnego w rozumieniu art. 4 pkt 1a ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom, która nie została uregulowana lub zbyta, przy czym zwiększenia dokonuje się w zeznaniu podatkowym składanym za rok podatkowy, w którym upłynęło 90 dni od dnia upływu terminu zapłaty określonego na fakturze (rachunku) lub w umowie;
Z kolei art. 26i ust. 3 ustawy o PIT przewiduje:
Jeżeli wartość zmniejszenia podstawy obliczenia podatku, przysługującego na podstawie ust. 1 pkt 1, jest wyższa od tej podstawy, zmniejszenia podstawy obliczenia podatku o nieodliczoną wartość dokonuje się w kolejnych latach podatkowych, nie dłużej jednak niż przez okres 3 lat, licząc od końca roku podatkowego, za który powstało prawo do zmniejszenia. Zmniejszenia podstawy obliczenia podatku w kolejnych latach dokonuje się, jeżeli wierzytelność nie została uregulowana lub zbyta.
Trzyletnie rozliczanie nieodliczonej części działa wyłącznie tak długo, jak wierzytelność pozostaje nieuregulowana i niezbyta. Każda późniejsza spłata lub sprzedaż wymaga ponownego przeliczenia skutków ulgi.
Co się dzieje, gdy dłużnik zapłaci po zastosowaniu ulgi?
Ulga ma charakter odwracalny. Jeżeli wierzyciel wcześniej obniżył podstawę opodatkowania, a następnie otrzymał zapłatę albo zbył wierzytelność, musi odwrócić wcześniejszy skutek podatkowy w roku tego zdarzenia.
Zgodnie z art. 18f ust. 7 ustawy o CIT:
W przypadku gdy po roku podatkowym, za który dokonano zmniejszenia na podstawie ust. 1 pkt 1 i ust. 3 albo zwiększenia na podstawie ust. 2 pkt 1, wierzytelność zostanie uregulowana lub zbyta, podatnik obowiązany jest do zwiększenia podstawy obliczenia podatku lub zmniejszenia straty w zeznaniu podatkowym składanym za rok podatkowy, w którym wierzytelność została uregulowana lub zbyta, odpowiednio o wartość kwot uprzednio odliczonych albo doliczonych. Jeżeli kwota straty jest mniejsza od kwoty ją zmniejszającej, różnica zwiększa podstawę opodatkowania.
W PIT tę samą zasadę określa art. 26i ust. 7:
W przypadku gdy po roku podatkowym, za który dokonano zmniejszenia na podstawie ust. 1 pkt 1 i ust. 3 albo zwiększenia na podstawie ust. 2 pkt 1, wierzytelność zostanie uregulowana lub zbyta, podatnik obowiązany jest do zwiększenia podstawy obliczenia podatku lub zmniejszenia straty w zeznaniu podatkowym składanym za rok podatkowy, w którym wierzytelność została uregulowana lub zbyta, odpowiednio o wartość kwot uprzednio odliczonych albo doliczonych. Jeżeli kwota straty jest mniejsza od kwoty ją zmniejszającej, różnica zwiększa podstawę opodatkowania.
Przykładowo wierzyciel objął ulgą 100 000 zł należności. W kolejnym roku dłużnik zapłacił 40 000 zł. Odwrócenie ulgi dotyczy tej części, która została uregulowana. Pozostała kwota wymaga dalszej analizy według zasad dotyczących częściowej spłaty.
Jaką kwotę wierzyciel odlicza – netto czy brutto?
Przepisy o uldze odwołują się do wartości wierzytelności zaliczanej do przychodów należnych. Dlatego wysokość korekty trzeba zestawić z kwotą, która rzeczywiście stanowiła przychód podatkowy wierzyciela.
W PIT wynika to między innymi z art. 14 ust. 1 ustawy o PIT:
Za przychód z działalności, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3, uważa się kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont. U podatników dokonujących sprzedaży towarów i usług opodatkowanych podatkiem od towarów i usług za przychód z tej sprzedaży uważa się przychód pomniejszony o należny podatek od towarów i usług.
W CIT art. 12 ust. 4 pkt 9 ustawy o CIT stanowi:
Do przychodów nie zalicza się należnego podatku od towarów i usług.
U czynnego podatnika VAT typowa wierzytelność z faktury sprzedażowej jest więc ujmowana w przychodach podatkowych zasadniczo w wartości netto. W takiej sytuacji również ulga w PIT albo CIT odnosi się co do zasady do wartości zaliczonej wcześniej do przychodów, a nie do całej kwoty brutto faktury. Przy sprzedaży zwolnionej z VAT albo innych szczególnych rozliczeniach kwotę trzeba ustalić na podstawie sposobu rozpoznania przychodu w konkretnej sprawie.
Ulga a podatkowe koszty wierzytelności
Ta sama wierzytelność nie powinna jednocześnie tworzyć podwójnej korzyści podatkowej. Jeżeli została już zaliczona do kosztów uzyskania przychodów na podstawie innych regulacji, ustawodawca wyłącza możliwość ponownego wykorzystania jej w uldze na złe długi.
Zgodnie z art. 18f ust. 13 ustawy o CIT:
Wierzytelności, o których mowa w ust. 1 i 2, nie podlegają odliczeniu od podstawy opodatkowania ani nie zwiększają straty, jeżeli zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów na podstawie innych przepisów ustawy, w tym poprzez rezerwy lub odpisy.
W PIT art. 26i ust. 13 stanowi:
Wierzytelności, o których mowa w ust. 1 i 2, nie podlegają odliczeniu od podstawy obliczenia podatku ani nie zwiększają straty, jeżeli zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów na podstawie innych przepisów ustawy, w tym poprzez rezerwy lub odpisy.
Przed zastosowaniem ulgi warto więc sprawdzić ewidencję księgową oraz sposób podatkowego rozliczenia danej należności. Szczególnego znaczenia nabiera to przy wierzytelnościach nieściągalnych, odpisach aktualizujących i umorzeniach.
Termin płatności ustalony z naruszeniem ustawy o zatorach płatniczych
Umowny termin płatności nie zawsze przesądza o rozpoczęciu 90-dniowego okresu. Jeżeli strony określiły termin z naruszeniem przepisów o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom, ustawy PIT i CIT każą przyjąć termin wynikający z tej regulacji.
Zgodnie z art. 18f ust. 15 ustawy o CIT oraz art. 26i ust. 15 ustawy o PIT, których treść jest w tym zakresie identyczna:
Jeżeli termin zapłaty określono na fakturze (rachunku) lub w umowie z naruszeniem przepisów ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom, przez termin zapłaty, o którym mowa w ust. 1 i 2, rozumie się termin określony zgodnie z przepisami tej ustawy.
To istotne przy bardzo długich terminach płatności. Sama data wpisana na fakturze nie powinna być automatycznie przyjmowana do kalkulacji ulgi, jeżeli warunki handlowe przekraczają ustawowo dopuszczalne granice.
Metoda kasowa w PIT a ulga na złe długi
W PIT odrębnej uwagi wymaga metoda kasowa rozliczania przychodów. Jej podstawowa konstrukcja powoduje, że przychód powstaje co do zasady dopiero przy otrzymaniu zapłaty, z ustawowym ograniczeniem czasowym. Z tego względu klasyczny mechanizm ulgi na złe długi ma tu węższe zastosowanie.
Zgodnie z art. 14c ust. 2 ustawy o PIT:
W przypadku metody kasowej rozliczania przychodów za datę powstania przychodu uważa się dzień uregulowania należności, niepóźniejszy niż dzień: 1) upływu 2 lat, licząc od dnia wystawienia faktury, albo 2) likwidacji działalności gospodarczej.
Relację metody kasowej z ulgą reguluje bezpośrednio art. 26i ust. 20 i 21 ustawy o PIT:
20. Przepisy ust. 1-18 nie mają zastosowania do należności i zobowiązań podlegających zaliczeniu odpowiednio do: 1) przychodów w dacie uregulowania należności zgodnie z art. 14c ust. 2, z wyjątkiem przypadku, gdy należności te podlegają zaliczeniu do przychodów w dacie określonej zgodnie z art. 14c ust. 2 pkt 1 i 2, oraz 2) kosztów uzyskania przychodów zgodnie z art. 22 ust. 4a i 4b.
21. W przypadku należności podlegających zaliczeniu do przychodów w dacie określonej zgodnie z art. 14c ust. 2 pkt 1 i 2 zmniejszenia podstawy obliczenia podatku lub zwiększenia straty podatnik dokonuje w zeznaniu podatkowym składanym za rok podatkowy, w którym ustalił przychód w tej dacie. Przepisu ust. 10 pkt 2 nie stosuje się.
Mówiąc prościej, przedsiębiorca rozliczający przychody kasowo zazwyczaj nie płaci PIT od zwykłej, jeszcze niezapłaconej faktury już w chwili jej wystawienia. Dopiero gdy ustawa nakazuje rozpoznać przychód mimo braku zapłaty, pojawia się szczególna reguła pozwalająca powiązać ten przychód z korektą przewidzianą w art. 26i.
Ulga na złe długi w PIT i CIT a ulga w VAT
W praktyce jedna niezapłacona faktura może wymagać równoległego sprawdzenia skutków w VAT oraz w podatku dochodowym. W obu obszarach występuje termin 90 dni, lecz podstawy prawne, warunki i technika rozliczenia wynikają z odrębnych ustaw.
Dlatego nie przenoszę automatycznie wniosków z VAT na PIT albo CIT. Przy fakturze przeterminowanej najpierw ustalam skutki w podatku dochodowym, następnie osobno weryfikuję przesłanki ulgi na złe długi w VAT. Takie rozdzielenie jest szczególnie ważne przy dłużnikach w restrukturyzacji, transakcjach powiązanych, cesjach wierzytelności i częściowych płatnościach.
Czytelnik analizujący oba podatki może więc zestawić ten artykuł z tekstem „Ulga na złe długi w VAT w 2026 r. – kiedy można odzyskać VAT z niezapłaconej faktury?”. Oba mechanizmy dotyczą tego samego problemu gospodarczego, ale prowadzą do innych korekt podatkowych.
Co w praktyce warto sprawdzić przed zastosowaniem ulgi?
W podobnych sprawach zaczynam analizę od ustalenia kwoty, która została rzeczywiście rozpoznana jako przychód należny. Następnie sprawdzam termin płatności i wyliczam 90 dni. Kolejny etap obejmuje weryfikację, czy wierzytelność pozostaje niezapłacona i niezbyta, czy dłużnik spełnia warunek dotyczący restrukturyzacji, upadłości i likwidacji oraz czy zachowany jest dwuletni limit.
Osobno badam powiązania między stronami i miejsce opodatkowania działalności wierzyciela oraz dłużnika. Przy większych portfelach należności warto prowadzić zestawienie faktur według daty wymagalności oraz daty upływu 90 dni. Dzięki temu ulgę można uwzględniać również przy zaliczkach, zamiast odnajdywać przeterminowane faktury dopiero przy sporządzaniu zeznania rocznego.
Jeżeli należność została częściowo spłacona, sprzedana, objęta ugodą albo restrukturyzacją, analizuję również skutek tych zdarzeń dla samego istnienia wierzytelności. Właśnie na tym etapie najczęściej pojawiają się przypadki, w których proste kryterium „faktura jest po terminie ponad 90 dni” okazuje się niewystarczające.
Podsumowanie
Ulga na złe długi w PIT i CIT pozwala wierzycielowi ograniczyć podatek od przychodu, za który kontrahent nadal nie zapłacił. Podstawowym momentem jest upływ 90 dni od terminu płatności. Wierzytelność musi jednocześnie spełniać pozostałe warunki ustawowe.
W typowej transakcji B2B trzeba sprawdzić przede wszystkim charakter należności, status dłużnika, dwuletni limit, opodatkowanie działalności stron w Polsce, brak powiązań oraz to, czy wierzytelność nadal pozostaje nieuregulowana i niezbyta. Przy zapłacie albo zbyciu po zastosowaniu ulgi wcześniejszą korektę trzeba odpowiednio odwrócić.
Z mojego doświadczenia wynika, że największą wartość daje bieżące monitorowanie przeterminowanych faktur. Ulga może wpływać już na zaliczki w trakcie roku, dlatego jej zastosowanie warto rozważać w momencie przekroczenia 90 dni, a nie dopiero przy zamykaniu ksiąg za cały rok.
Potrzebujesz indywidualnej analizy podatkowej?
Opisz krótko swoją sytuację i zakres zagadnień, które chcesz przeanalizować.
Artur Chamot – licencjonowany doradca podatkowy (nr wpisu 13805) i radca prawny (nr wpisu GD/GD/2830). Z ponad 13-letnim doświadczeniem, specjalizuje się we wspieraniu przedsiębiorców i osób fizycznych w kluczowych obszarach podatków (CIT, PIT, VAT) i prawa gospodarczego. Praktyczne doświadczenie zdobywał, prowadząc złożone projekty, w tym badania due diligence w procesach M&A oraz prowadząc bieżące doradztwo podatkowe dla osób fizycznych i prawnych.