Świadczenia z fundacji rodzinnej dla beneficjentów – PIT i zwolnienie
Wypłata albo inne świadczenie z fundacji rodzinnej co do zasady tworzy u beneficjenta przychód z innych źródeł. U fundatora i członków najbliższej rodziny przychód ten może korzystać ze zwolnienia z PIT. Zakres zwolnienia zależy jednak od relacji beneficjenta do fundatora oraz od proporcji mienia przypisanej poszczególnym fundatorom w spisie mienia.
W praktyce szczególnego znaczenia nabierają fundacje z więcej niż jednym fundatorem. Sam fakt, że beneficjent jest dzieckiem, małżonkiem albo rodzeństwem jednego fundatora, nie przesądza jeszcze o zwolnieniu całego świadczenia. Trzeba ustalić, jaka część mienia fundacji jest podatkowo przypisana temu fundatorowi i czy beneficjent pozostaje w odpowiedniej relacji również do pozostałych fundatorów.
Trzeba też rozdzielić opodatkowanie beneficjenta od opodatkowania samej fundacji. Pełne zwolnienie świadczenia z PIT po stronie beneficjenta może wystąpić równolegle z 15% CIT należnym od fundacji rodzinnej z tytułu przekazanego świadczenia.
Co jest świadczeniem z fundacji rodzinnej?
Pojęcie świadczenia jest szerokie. Obejmuje nie tylko wypłatę pieniędzy, lecz także przeniesienie rzeczy lub praw oraz oddanie składnika majątku do korzystania przez beneficjenta. Dzięki temu świadczeniem może być przykładowo wypłata środków, sfinansowanie określonych kosztów albo nieodpłatne udostępnienie nieruchomości.
2. Przez świadczenie rozumie się składniki majątkowe, w tym środki pieniężne, rzeczy lub prawa, przeniesione na beneficjenta albo oddane beneficjentowi do korzystania przez fundację rodzinną albo fundację rodzinną w organizacji, zgodnie ze statutem i listą beneficjentów.
3. Fundacja rodzinna w przypadku beneficjenta będącego osobą fizyczną może w szczególności pokrywać koszty jego utrzymania lub kształcenia, a w przypadku beneficjenta będącego organizacją pozarządową, o której mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, prowadzącą działalność pożytku publicznego wspierać działalność pożytku publicznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 tej ustawy.
Praktyczne znaczenie tej definicji dobrze widać przy nieruchomościach. Jeżeli fundacja udostępnia beneficjentowi mieszkanie albo dom bez czynszu, po stronie beneficjenta powstaje świadczenie niepieniężne. Jego dalsze opodatkowanie zależy od przepisów ustawy o PIT.
W interpretacji Dyrektora KIS z dnia 10 czerwca 2026 r. (nr 0114-KDIP2-1.4011.18.2026.3.KS) organ analizował właśnie nieodpłatne udostępnienie nieruchomości beneficjentom fundacji. Dyrektor KIS potwierdził, że takie korzystanie stanowi świadczenie niepieniężne i może korzystać ze zwolnienia z PIT, jeżeli spełnione są warunki dotyczące relacji rodzinnej i proporcji mienia.
Wskazać należy, że z tytułu nieodpłatnego korzystania z Nieruchomości beneficjent/beneficjenci uzyskuje/uzyskują od Fundacji świadczenie niepieniężne w ramach realizacji ww. celów statutowych, a tym samym przychód z innych źródeł (…).
Kiedy u beneficjenta powstaje przychód w PIT?
Świadczenie z fundacji rodzinnej jest kwalifikowane do przychodów z innych źródeł. Moment powstania przychodu zależy od tego, czy świadczenie ma charakter pieniężny, czy niepieniężny.
1g. Za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się również przychody z tytułu otrzymania lub postawienia do dyspozycji świadczenia, o którym mowa w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej, oraz mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. Jeżeli przedmiotem tego świadczenia lub tym mieniem nie są pieniądze lub wartości pieniężne, przychód powstaje w ostatnim dniu miesiąca, w którym podatnik otrzymał takie świadczenie lub mienie, a w przypadku świadczenia lub mienia przysługującego za okres dłuższy niż miesiąc, przychód powstaje w ostatnim dniu każdego miesiąca, za który takie świadczenie lub mienie przysługuje.
Przy świadczeniu pieniężnym decyduje zatem otrzymanie pieniędzy albo postawienie ich do dyspozycji beneficjenta. Przy świadczeniu niepieniężnym ustawodawca przesuwa moment powstania przychodu na ostatni dzień miesiąca, w którym świadczenie zostało otrzymane. Przy świadczeniach przysługujących przez okres dłuższy niż miesiąc przychód powstaje na koniec każdego miesiąca.
Mówiąc prościej, stałe korzystanie przez beneficjenta z domu należącego do fundacji może prowadzić do rozpoznawania przychodu co miesiąc. Jeżeli beneficjent mieści się w zakresie zwolnienia, przychód nadal powstaje, lecz jego kwalifikowana część jest zwolniona z podatku.
Świadczenie niepieniężne a zapłata podatku płatnikowi
Przy świadczeniu niepieniężnym pojawia się praktyczny problem poboru podatku. Beneficjent nie otrzymuje gotówki, z której fundacja mogłaby potrącić PIT. Ustawa przewiduje w takim przypadku odrębny mechanizm.
7a. Jeżeli przedmiotem świadczenia lub mieniem, o których mowa w art. 20 ust. 1g, nie są pieniądze lub wartości pieniężne oraz takie świadczenie lub mienie przysługują podatnikowi za okres dłuższy niż miesiąc, przy obliczaniu zryczałtowanego podatku za poszczególne miesiące przyjmuje się ich wartość przypadającą na jeden miesiąc.
7b. Jeżeli przedmiotem świadczenia lub mieniem, o których mowa w art. 20 ust. 1g, nie są pieniądze lub wartości pieniężne, podatnik jest obowiązany wpłacić płatnikowi kwotę należnego zryczałtowanego podatku w terminie do 10. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym podatnik otrzymał takie świadczenie lub mienie. Wpłatę tę uznaje się za podatek pobrany przez płatnika.
Mechanizm ten ma znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy świadczenie nie korzysta ze zwolnienia. Przy pełnym zwolnieniu PIT kwota podatku do wpłaty po stronie beneficjenta wynosi zero.
Kto może skorzystać ze zwolnienia z PIT?
Zwolnienie obejmuje fundatora oraz beneficjentów należących wobec fundatora do kręgu osób wskazanych w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. W praktyce krąg ten jest często określany jako grupa zero.
157) wolne od podatku dochodowego są przychody, o których mowa w art. 20 ust. 1g:
a) fundatora albo osoby będącej w stosunku do fundatora osobą, o której mowa w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, uprawnionych do otrzymania mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej,
b) beneficjenta fundacji rodzinnej z tytułu świadczenia, o którym mowa w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej, jeżeli beneficjentem jest fundator albo osoba będąca w stosunku do fundatora osobą, o której mowa w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn
– z zastrzeżeniem ust. 49.
Krąg osób, do których odsyła ten przepis, wynika z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przepis ten stanowi:
1. Zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli:
- zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2-5, 7 i 8 oraz ust. 1a-2, a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia – w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4, oraz
- w przypadku gdy przedmiotem nabycia tytułem darowizny lub polecenia darczyńcy są środki pieniężne, a ich wartość doliczona do wartości majątku nabytego dotychczas od tej samej osoby w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok przekracza kwotę określoną w art. 9 ust. 1 pkt 1 – udokumentują ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym.
Dla potrzeb świadczeń z fundacji rodzinnej znaczenie ma wskazany w tym przepisie krąg osób: małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha. Odesłanie w ustawie o PIT służy identyfikacji relacji rodzinnej. Warunkiem zwolnienia świadczenia z fundacji nie jest składanie zgłoszenia SD-Z2 dotyczącego tego świadczenia.
W tego rodzaju sprawach relację rodzinną trzeba oceniać względem konkretnego fundatora. Przy jednym fundatorze analiza jest zwykle prosta. Przy kilku fundatorach trzeba sprawdzić relację beneficjenta do każdego z nich osobno.
Zwolnienie działa tylko w granicach właściwej proporcji mienia
Najważniejszym ograniczeniem zwolnienia jest proporcja mienia przypisana poszczególnym fundatorom. Ustawodawca wiąże wysokość zwolnienia z aktualną proporcją ujawnioną w spisie mienia na dzień uzyskania przychodu.
49. Zwolnienie, o którym mowa w ust. 1 pkt 157, stosuje się do części przychodów:
1) fundatora albo osoby będącej w stosunku do fundatora osobą, o której mowa w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, uprawnionych do otrzymania mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej,
2) beneficjenta będącego fundatorem albo osobą będącą w stosunku do fundatora osobą, o której mowa w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn
– odpowiadającej proporcji, o której mowa w art. 27 ust. 4 ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej, według stanu na dzień uzyskania przychodu.
Z kolei art. 27 ust. 4 ustawy o fundacji rodzinnej stanowi:
4. W spisie mienia zamieszcza się informację o aktualnych proporcjach, o których mowa w art. 28 ust. 1, dla każdego z fundatorów oraz fundacji rodzinnej.
Sposób przypisania mienia określa art. 28 ustawy o fundacji rodzinnej:
1. Dla celów podatku dochodowego od osób fizycznych określa się proporcję wartości mienia wniesionego do fundacji rodzinnej przez każdego z fundatorów lub przez fundację rodzinną.
2. Mienie wniesione do fundacji rodzinnej w drodze darowizny albo spadku przez:
- fundatora lub jego małżonka, zstępnych, wstępnych lub rodzeństwo – uważa się za wniesione przez fundatora;
- inne osoby – uważa się za wniesione przez fundację rodzinną.
3. W przypadku gdy do fundacji rodzinnej mienie wnosi wspólny zstępny, wstępny albo rodzeństwo więcej niż jednego fundatora, mienie uważa się za wniesione przez wszystkich tych fundatorów w równych częściach.
Samą proporcję oblicza się według art. 29 ustawy o fundacji rodzinnej:
1. Proporcję, o której mowa w art. 28 ust. 1, określa się w części, w jakiej pozostaje suma wartości składników mienia wniesionego do fundacji rodzinnej przypadająca na tego fundatora lub fundację rodzinną do wartości sumy mienia wniesionego przez wszystkich fundatorów i fundację rodzinną.
2. Proporcję, o której mowa w art. 28 ust. 1, określa się każdorazowo w przypadku wniesienia mienia do fundacji rodzinnej.
W praktyce oznacza to, że spis mienia ma bezpośredni wpływ na PIT beneficjentów. Wniesienie kolejnych aktywów może zmienić proporcje, a tym samym zakres zwolnienia przy przyszłych świadczeniach. Dlatego przed każdą istotną wypłatą warto sprawdzić aktualny spis mienia, a nie opierać się wyłącznie na proporcjach z dnia utworzenia fundacji.
Jeżeli jedyny fundator wniósł całe mienie przypisywane fundatorowi, jego proporcja wynosi 100%. Córka fundatora jest jego zstępną, a więc osobą wskazaną w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Świadczenie na jej rzecz może wtedy korzystać w całości ze zwolnienia z PIT.
Załóżmy, że dwaj niespokrewnieni fundatorzy mają po 50% proporcji mienia. Beneficjent jest córką pierwszego fundatora i nie łączy go kwalifikowana relacja rodzinna z drugim fundatorem. Zwolnienie obejmuje część świadczenia odpowiadającą proporcji pierwszego fundatora, czyli 50%. Pozostała część wymaga opodatkowania według zasad właściwych dla relacji beneficjenta z drugim fundatorem.
Małżonkowie jako fundatorzy – kiedy można sumować proporcje?
Praktyka interpretacyjna dopuszcza sumowanie proporcji przypisanych kilku fundatorom, jeżeli beneficjent pozostaje wobec każdego z nich w relacji z grupy zero. Ma to szczególne znaczenie przy fundacjach tworzonych przez małżonków i świadczeniach dla ich wspólnych dzieci.
W interpretacji Dyrektora KIS z dnia 10 czerwca 2026 r. (nr 0114-KDIP2-1.4011.18.2026.3.KS) organ wskazał, że podatnik może dla potrzeb zwolnienia sumować proporcję własną oraz proporcję innego fundatora, jeżeli między beneficjentem a tym fundatorem również zachodzi relacja wskazana w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.
Mając na uwadze powyższe przepisy należy stwierdzić, że podatnik będący fundatorem fundacji rodzinnej i jednocześnie osobą, którą łączy z innymi fundatorami tej fundacji relacja, o której mowa w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn (…), dla potrzeb zastosowania zwolnienia z art. 21 ust. 1 pkt 157 w związku z ust. 49 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, może sumować proporcję wartości mienia (…) wniesionego (…) przez siebie oraz przez tego innego fundatora.
Podobny kierunek wynika z interpretacji Dyrektora KIS z dnia 17 czerwca 2026 r. (nr 0115-KDIT1.4011.413.2026.1.MR). Dyrektor KIS uznał za prawidłowe stanowisko małżonków-fundatorów, zgodnie z którym świadczenia wypłacane im jako beneficjentom mogą być w całości zwolnione z PIT, gdy odpowiednia suma proporcji obejmuje 100% mienia.
Kiedy PIT wynosi 10%, a kiedy 15%?
Zwolnienie dla fundatora i grupy zero jest tylko jednym elementem systemu. Ustawa przewiduje także stawkę 10% dla osób należących do I lub II grupy podatkowej oraz stawkę 15% dla pozostałych przychodów.
17) z tytułu uzyskania przychodów, o których mowa w art. 20 ust. 1g – w wysokości:
a) 10% przychodów uzyskanych przez osobę będącą w stosunku do fundatora osobą zaliczoną do I lub II grupy podatkowej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, w części odpowiadającej proporcji, o której mowa w art. 27 ust. 4 ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej, według stanu na dzień uzyskania przychodu,
b) 15% przychodów – w zakresie przychodów, które nie podlegają opodatkowaniu na podstawie lit. a.
Zakres I i II grupy podatkowej określa art. 14 ust. 3 ustawy o podatku od spadków i darowizn:
3. Do poszczególnych grup podatkowych zalicza się:
- do grupy I – małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów;
- do grupy II – zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych;
- do grupy III – innych nabywców.
W praktyce można więc rozróżnić trzy podstawowe sytuacje. Fundator i osoby z grupy zero korzystają ze zwolnienia w części odpowiadającej właściwej proporcji. Zięć, synowa, teściowie oraz inne osoby z I lub II grupy, które nie należą do grupy zero, podlegają stawce 10% w części odpowiadającej właściwej proporcji. Pozostała część świadczenia oraz świadczenia dla osób z III grupy są objęte stawką 15%.
Przy osobie z grupy zero część świadczenia wykraczająca poza zakres zwolnienia nie mieści się w zwolnieniu z art. 21 ust. 1 pkt 157. Jeżeli ta część nie jest objęta stawką 10% z art. 30 ust. 1 pkt 17 lit. a, podlega stawce 15% na podstawie lit. b. W fundacjach z kilkoma fundatorami właśnie ten mechanizm może powodować częściowe opodatkowanie świadczenia.
Przykładowe skutki PIT po stronie beneficjenta
| Beneficjent | Relacja do fundatora | PIT | Praktyczna zasada |
|---|---|---|---|
| Fundator albo dziecko, małżonek, rodzic, rodzeństwo itd. | Grupa zero | 0% w granicach zwolnienia | Zwolnienie odpowiada właściwej proporcji mienia. Część poza zwolnieniem może podlegać 15% PIT. |
| Zięć, synowa, teść albo teściowa | I grupa, poza grupą zero | 10% w granicach proporcji | Część nieobjęta stawką 10% podlega zasadniczo 15% PIT. |
| Osoba z II grupy | II grupa | 10% w granicach proporcji | Stawka 10% zależy od relacji do fundatora i jego proporcji mienia. |
| Osoba niespokrewniona | III grupa | 15% | Brak rodzinnego zwolnienia oraz brak stawki 10% właściwej dla I i II grupy. |
Zwolnienie z PIT beneficjenta nie usuwa 15% CIT po stronie fundacji
Opodatkowanie świadczenia trzeba analizować na dwóch poziomach. Pierwszy poziom dotyczy PIT beneficjenta. Drugi dotyczy CIT należnego od samej fundacji rodzinnej. Zwolnienie beneficjenta z PIT nie zwalnia fundacji z podatku przewidzianego dla przekazywanych świadczeń.
1. Podatek dochodowy od przekazanego lub postawionego do dyspozycji przez fundację rodzinną bezpośrednio lub pośrednio:
- świadczenia, o którym mowa w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej,
- mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej,
- świadczenia w postaci ukrytych zysków
– wynosi 15% podstawy opodatkowania.
2. Podstawę opodatkowania stanowi przychód odpowiadający wartości świadczenia lub mienia, o których mowa w ust. 1.
Dyrektor KIS w interpretacji z dnia 20 maja 2026 r. (nr 0111-KDIB1-2.4010.134.2026.1.EKB) potwierdził, że przy wypłacie świadczeń fundacja rodzinna występuje jako podatnik CIT, a podstawą opodatkowania jest wartość świadczenia przekazanego lub postawionego do dyspozycji beneficjenta.
Zgodnie z przyjętym modelem opodatkowania w przypadku wypłaty świadczeń na rzecz Beneficjentów fundacja rodzinna występuje w charakterze podatnika. Podstawą opodatkowania jest wartość świadczenia przekazanego lub postawionego do dyspozycji przez fundację rodzinną bezpośrednio lub pośrednio na rzecz Beneficjenta.
Przy świadczeniu o wartości 100 000 zł na rzecz córki jedynego fundatora, przy proporcji 100%, córka może nie zapłacić PIT. Fundacja zapłaci natomiast 15 000 zł CIT. Przy świadczeniu o tej samej wartości dla zięcia fundatora, przy proporcji 100%, po stronie beneficjenta może dodatkowo wystąpić 10 000 zł PIT. Dla osoby niespokrewnionej PIT wyniósłby zasadniczo 15 000 zł, obok 15 000 zł CIT należnego od fundacji.
Co warto sprawdzić przed wypłatą świadczenia?
W praktyce analizę zaczynam od spisu mienia. Trzeba ustalić aktualną proporcję przypisaną każdemu fundatorowi oraz ewentualną proporcję przypisaną samej fundacji rodzinnej.
Kolejnym krokiem jest rozpisanie relacji beneficjenta do każdego fundatora. Dopiero zestawienie tych dwóch informacji pozwala prawidłowo ustalić część zwolnioną, część objętą stawką 10% oraz ewentualną część opodatkowaną 15%.
Znaczenie ma również forma świadczenia. Przy wypłacie pieniężnej moment powstania przychodu jest związany z otrzymaniem albo postawieniem środków do dyspozycji. Przy świadczeniu niepieniężnym trzeba ustalić wartość świadczenia i prawidłowo rozpoznać przychód na koniec miesiąca. Przy świadczeniach ciągłych, takich jak korzystanie z nieruchomości, rozliczenie może powtarzać się co miesiąc.
Przy kilku fundatorach szczególnie ważna jest aktualizacja proporcji po każdym wniesieniu mienia. Zwolnienie jest badane według stanu na dzień uzyskania przychodu. Historyczna proporcja z dnia utworzenia fundacji może więc przestać odpowiadać aktualnemu zakresowi zwolnienia.
Podsumowanie
Świadczenie z fundacji rodzinnej tworzy u beneficjenta przychód z innych źródeł. Fundator oraz osoby z grupy zero mogą korzystać ze zwolnienia z PIT, ale tylko w zakresie odpowiadającym właściwej proporcji mienia. Przy fundacji z jednym fundatorem i proporcji 100% mechanizm jest zwykle prosty. Przy kilku fundatorach trzeba osobno zbadać relację beneficjenta do każdego z nich i aktualne proporcje wynikające ze spisu mienia.
Osoby z I lub II grupy podatkowej, które nie korzystają ze zwolnienia właściwego dla grupy zero, mogą podlegać stawce 10% w części odpowiadającej właściwej proporcji. Pozostałe przychody są co do zasady opodatkowane stawką 15%. Równolegle fundacja rodzinna płaci 15% CIT od wartości przekazywanego świadczenia.
Z praktycznego punktu widzenia przed zaplanowaniem większego świadczenia warto więc przeanalizować nie tylko statut i listę beneficjentów, lecz także spis mienia, sposób finansowania fundacji oraz relacje rodzinne pomiędzy beneficjentem a wszystkimi fundatorami. To właśnie te elementy decydują o rzeczywistym opodatkowaniu wypłaty.
Potrzebujesz indywidualnej analizy podatkowej?
Opisz krótko swoją sytuację i zakres zagadnień, które chcesz przeanalizować.
Artur Chamot – licencjonowany doradca podatkowy (nr wpisu 13805) i radca prawny (nr wpisu GD/GD/2830). Z ponad 13-letnim doświadczeniem, specjalizuje się we wspieraniu przedsiębiorców i osób fizycznych w kluczowych obszarach podatków (CIT, PIT, VAT) i prawa gospodarczego. Praktyczne doświadczenie zdobywał, prowadząc złożone projekty, w tym badania due diligence w procesach M&A oraz prowadząc bieżące doradztwo podatkowe dla osób fizycznych i prawnych.