Strata podatkowa w JDG – jak rozliczyć ją w kolejnych latach
Strata podatkowa w jednoosobowej działalności gospodarczej powstaje wtedy, gdy w danym roku podatkowym koszty uzyskania przychodów przypisane do działalności gospodarczej są wyższe od osiągniętych przychodów. Dla przedsiębiorcy strata może mieć realną wartość podatkową, ponieważ przepisy pozwalają wykorzystać ją w kolejnych latach do obniżenia dochodu z działalności gospodarczej, a w przypadku późniejszego przejścia na ryczałt – również do obniżenia przychodu.
Podstawowy okres rozliczenia straty wynosi pięć kolejnych lat podatkowych następujących bezpośrednio po roku, w którym strata powstała. Podatnik ma przy tym dwie metody jej rozliczenia. Może stosować limit 50% wysokości danej straty w każdym roku albo skorzystać z jednorazowego odliczenia do 5 mln zł, a pozostałą część rozliczyć w kolejnych latach.
W praktyce prawidłowe rozliczenie wymaga prowadzenia historii każdej straty oddzielnie. Strata z 2022 r., strata z 2023 r. i strata z 2024 r. stanowią trzy odrębne kwoty, dla których osobno biegnie pięcioletni okres i osobno stosuje się ustawowe limity.
Kiedy w działalności gospodarczej powstaje strata podatkowa
Punktem wyjścia jest art. 9 ust. 2 ustawy o PIT. Zgodnie z tym przepisem:
Art. 9 ust. 2. Dochodem ze źródła przychodów, jeżeli przepisy art. 23o, art. 23u, art. 24-24b, art. 24c, art. 24e, art. 30ca, art. 30da oraz art. 30f nie stanowią inaczej, jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty uzyskania przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła przychodów.
Jeżeli więc przedsiębiorca uzyskał w roku 600 000 zł przychodów, a jego podatkowe koszty uzyskania przychodów wyniosły 680 000 zł, powstaje strata podatkowa w wysokości 80 000 zł.
Znaczenie ma przy tym wynik podatkowy, a nie wynik ekonomiczny przedsiębiorstwa ustalany według dowolnie przyjętych kryteriów. Do wysokości straty wpływają wyłącznie przychody i koszty rozpoznawane zgodnie z przepisami podatkowymi.
Pięć lat na wykorzystanie straty
Podstawową regulację zawiera art. 9 ust. 3 ustawy o PIT:
- O wysokość straty ze źródła przychodów, poniesionej w roku podatkowym, podatnik może:
- obniżyć dochód uzyskany z tego źródła w najbliższych kolejno po sobie następujących pięciu latach podatkowych, z tym że kwota obniżenia w którymkolwiek z tych lat nie może przekroczyć 50% wysokości tej straty, albo
- obniżyć jednorazowo dochód uzyskany z tego źródła w jednym z najbliższych kolejno po sobie następujących pięciu lat podatkowych o kwotę nieprzekraczającą 5 000 000 zł, nieodliczona kwota podlega rozliczeniu w pozostałych latach tego pięcioletniego okresu, z tym że kwota obniżenia w którymkolwiek z tych lat nie może przekroczyć 50% wysokości tej straty.
Jeżeli przedsiębiorca poniósł stratę w 2026 r., może ją zatem rozliczać w latach 2027, 2028, 2029, 2030 i 2031.
Pięcioletni okres jest przypisany do konkretnej straty. Jeżeli kolejna strata powstanie w 2027 r., okres jej rozliczenia obejmie lata 2028-2032. Przy kilku stratach z różnych lat trzeba więc prowadzić osobną ewidencję kwot pozostałych do wykorzystania oraz terminów, w których prawo do odliczenia wygasa.
Sformułowanie „w najbliższych kolejno po sobie następujących pięciu latach podatkowych” powoduje również, że okres ten biegnie niezależnie od tego, czy w każdym z tych lat przedsiębiorca osiąga dochód pozwalający na dokonanie odliczenia. Rok bez dochodu również jest jednym z pięciu lat przewidzianych na wykorzystanie straty.
Pierwszy sposób – maksymalnie 50% straty w jednym roku
Pierwszy wariant pozwala rozłożyć stratę na kilka lat, przy czym w żadnym z nich odliczenie dotyczące konkretnej straty nie może przekroczyć 50% jej pierwotnej wysokości.
Przykładowo przedsiębiorca poniósł w 2025 r. stratę w wysokości 300 000 zł. Przy zastosowaniu pierwszej metody maksymalna kwota tej straty możliwa do odliczenia w jednym roku wynosi 150 000 zł. Jeżeli w 2026 r. przedsiębiorca osiągnie dochód w wysokości 100 000 zł, może odliczyć 100 000 zł. Pozostałe 200 000 zł pozostaje do wykorzystania w latach 2027-2030. W 2027 r. limit wynikający z art. 9 ust. 3 pkt 1 nadal wynosi 150 000 zł, ponieważ limit 50% odnosi się do pierwotnej wysokości straty wynoszącej 300 000 zł.
Przy odpowiednio wysokich dochodach strata może zostać rozliczona w ciągu dwóch lat – po 50% w każdym roku.
Drugi sposób – jednorazowe odliczenie do 5 mln zł
Drugi wariant jest szczególnie korzystny dla przedsiębiorców, którzy po roku straty osiągają wysoki dochód. Ustawodawca pozwala w jednym z pięciu kolejnych lat jednorazowo odliczyć maksymalnie 5 000 000 zł danej straty.
Jeżeli strata wyniosła 400 000 zł, a w następnym roku przedsiębiorca osiągnął dochód w wysokości 700 000 zł, może jednorazowo odliczyć pełne 400 000 zł. Limit 50% nie ogranicza w takim przypadku jednorazowego odliczenia, ponieważ podatnik korzysta z metody określonej w art. 9 ust. 3 pkt 2.
Przy stracie przekraczającej 5 mln zł mechanizm wygląda inaczej. Załóżmy, że w 2025 r. przedsiębiorca wykazał stratę w wysokości 8 mln zł, a w 2026 r. osiągnął dochód wynoszący 10 mln zł. W 2026 r. może jednorazowo odliczyć 5 mln zł. Pozostają 3 mln zł straty. Kwotę tę można rozliczyć w pozostałych latach pięcioletniego okresu, przy czym w żadnym z tych lat odliczenie nie może przekroczyć 50% pierwotnej straty, czyli w tym przypadku 4 mln zł. Przy wystarczającym dochodzie całe pozostałe 3 mln zł może więc zostać odliczone w kolejnym roku.
Każda strata ma własny limit 5 mln zł
Szczególnie istotna jest sytuacja podatnika posiadającego straty z kilku różnych lat. Limit jednorazowego odliczenia odnosi się do straty poniesionej w konkretnym roku podatkowym.
Ministerstwo Finansów w aktualnych wyjaśnieniach podaje przykład podatnika posiadającego stratę 8 mln zł z 2023 r. oraz 6 mln zł z 2024 r. Przy odpowiednio wysokim dochodzie za 2025 r. podatnik może odliczyć po 5 mln zł z każdej z tych strat, czyli łącznie 10 mln zł.
Pokazuje to, dlaczego ewidencjonowanie strat według roku ich powstania ma tak duże znaczenie. Podatnik rozlicza każdą stratę jako odrębną pozycję, z własnym pięcioletnim okresem oraz własnymi limitami.
Strata może być odliczona tylko w ramach tego samego źródła przychodów
Art. 9 ust. 3 ustawy o PIT wielokrotnie posługuje się określeniem „z tego źródła”. Strata z pozarolniczej działalności gospodarczej może zatem pomniejszać dochód albo – w przypadku ryczałtu – przychód z działalności gospodarczej.
Strata z działalności gospodarczej nie służy natomiast do pomniejszenia wynagrodzenia z umowy o pracę, emerytury, przychodów z najmu prywatnego stanowiącego odrębne źródło ani innych przychodów należących do innego źródła w rozumieniu ustawy o PIT.
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z dnia 26 czerwca 2026 r. (nr 0112-KDIL2-2.4011.491.2026.1.AA) wskazał:
Strata nie jest podatkowo obojętna, ponieważ podatnik może ją odliczyć z dochodów osiągniętych w najbliższych kolejno po sobie następujących pięciu latach podatkowych.
Organ podkreślił następnie bezpośrednio zasadę tożsamości źródła:
Przepis ten wprost wskazuje, że strata z danego źródła przychodów może obniżyć jedynie dochód uzyskany z tego samego źródła.
W praktyce dla przedsiębiorcy kluczowe jest więc zachowanie źródła przychodu, którym pozostaje pozarolnicza działalność gospodarcza.
Zmiana ze skali podatkowej na podatek liniowy i odwrotnie
Zmiana sposobu opodatkowania działalności ze skali podatkowej na 19% podatek liniowy albo z podatku liniowego na skalę nie powoduje utraty prawa do odliczenia wcześniejszej straty z działalności.
W obu przypadkach dochód nadal pochodzi z tego samego źródła – pozarolniczej działalności gospodarczej. Forma obliczenia podatku ulega zmianie, natomiast podatnik nadal rozlicza dochód z tego samego źródła.
Przykładowo przedsiębiorca rozliczający się według skali podatkowej wykazał w 2025 r. stratę w wysokości 150 000 zł. Od 2026 r. wybrał podatek liniowy. Jeżeli w 2026 r. osiągnie dochód z działalności w wysokości 200 000 zł, może wykorzystać stratę z 2025 r. zgodnie z zasadami określonymi w art. 9 ust. 3 ustawy o PIT.
Analogiczna zasada znajduje zastosowanie przy przejściu z podatku liniowego na skalę.
Co ze stratą po przejściu na ryczałt
Przejście na ryczałt od przychodów ewidencjonowanych również pozwala wykorzystać wcześniejszą stratę z działalności gospodarczej. Różnica polega na podstawie, od której dokonywane jest odliczenie.
Przy skali podatkowej i podatku liniowym strata zmniejsza dochód. Przy ryczałcie wcześniejsza strata z działalności gospodarczej zmniejsza przychód.
Zgodnie z art. 11 ust. 1-3 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym:
- Podatnik uzyskujący przychody wymienione w art. 6 ust. 1, 1a i 1d, opłacający ryczałt od przychodów ewidencjonowanych, może odliczyć od przychodów stratę, o której mowa w art. 9 ust. 3-3b ustawy o podatku dochodowym, oraz wydatki określone w art. 26 ust. 1 pkt 2, 2a, 2b, 2c, 5-6a i 9, art. 26h ust. 1 oraz art. 26hb ust. 1 ustawy o podatku dochodowym, jeżeli nie zostały odliczone od dochodu lub nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów na podstawie przepisów ustawy o podatku dochodowym.
- W przypadku dokonywania odliczeń od przychodów, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy art. 9 ust. 3-3b, art. 26 ust. 5-7h, 13b, 13c i 15, art. 26h ust. 2-9 oraz art. 26hb ust. 2-12 ustawy o podatku dochodowym, a także przepisy wydane na podstawie art. 26h ust. 10 tej ustawy.
- Jeżeli podatnik uzyskuje przychody wymienione w art. 6 ust. 1, 1a lub 1d, w tym opodatkowane różnymi stawkami, i dokonuje odliczeń od tych przychodów, odliczeń tych dokonuje w takim stosunku, w jakim w roku podatkowym pozostają poszczególne przychody wymienione w art. 6 ust. 1, 1a lub 1d, w tym opodatkowane różnymi stawkami, w ogólnej kwocie przychodów.
Ministerstwo Finansów w informacji zaktualizowanej 24 czerwca 2026 r. wprost potwierdza, że podatnik, który przykładowo poniósł stratę z działalności opodatkowanej podatkiem liniowym, a w kolejnym roku przeszedł na ryczałt, może odliczyć wcześniejszą stratę od przychodu z działalności opodatkowanego ryczałtem.
Wybór ryczałtu nie powoduje więc utraty już istniejącej straty z działalności gospodarczej.
Ryczałt według kilku stawek – jak podzielić stratę
Dodatkowe zasady obowiązują przedsiębiorcę uzyskującego na ryczałcie przychody opodatkowane kilkoma stawkami. Z art. 11 ust. 3 ustawy ryczałtowej wynika zasada proporcjonalnego przyporządkowania odliczenia do poszczególnych rodzajów przychodów.
Załóżmy, że podatnik osiągnął 100 000 zł przychodów opodatkowanych stawką 8,5% i 50 000 zł przychodów opodatkowanych stawką 15%. Łączny przychód wynosi 150 000 zł. Jeżeli podatnik odlicza 30 000 zł wcześniejszej straty z działalności gospodarczej, odliczenie zostanie proporcjonalnie przypisane do poszczególnych przychodów. W uproszczeniu 20 000 zł przypadnie na przychody opodatkowane stawką 8,5%, a 10 000 zł na przychody opodatkowane stawką 15%.
Znaczenie tego mechanizmu jest praktyczne, ponieważ podatnik nie może swobodnie przypisać całej straty wyłącznie do przychodu objętego najwyższą stawką ryczałtu.
Czy na ryczałcie może powstać nowa strata podatkowa
Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych opiera się na opodatkowaniu przychodu, bez pomniejszania go o koszty uzyskania przychodów. W konsekwencji podatnik rozliczający działalność wyłącznie ryczałtem nie tworzy za ten okres straty podatkowej rozumianej jako nadwyżka kosztów uzyskania przychodów nad przychodami.
Ryczałt pozwala natomiast wykorzystać stratę powstałą wcześniej, gdy działalność była rozliczana w systemie, w którym ustalano dochód podatkowy, przede wszystkim według skali podatkowej albo podatku liniowego.
Stratę można rozliczać już przy zaliczkach w trakcie roku
Podatnik nie musi czekać do momentu sporządzenia zeznania rocznego. Ministerstwo Finansów potwierdza, że przedsiębiorca samodzielnie wpłacający zaliczki na PIT albo ryczałt może uwzględniać stratę z lat ubiegłych już przy obliczaniu zobowiązań w trakcie roku. Może również pozostawić całe odliczenie do zeznania rocznego.
W przypadku skali podatkowej odliczenie znajdzie następnie odzwierciedlenie w PIT-36, przy podatku liniowym w PIT-36L, a przy ryczałcie w PIT-28.
Przedsiębiorca powinien przy tym kontrolować łączną kwotę straty wykorzystaną w zaliczkach w ciągu roku, aby w rozliczeniu rocznym prawidłowo ustalić kwotę pozostałą do wykorzystania.
Pięcioletni termin może spowodować definitywną utratę części straty
Prawo do rozliczenia straty jest ograniczone czasowo. Jeżeli w ciągu pięciu kolejnych lat podatnik nie osiągnie wystarczającego dochodu albo przychodu pozwalającego na wykorzystanie całej straty, pozostała po upływie tego okresu część nie może zostać przeniesiona na dalsze lata.
Przykładowo strata powstała w 2021 r. może być rozliczana w latach 2022-2026. Jeżeli na koniec 2026 r. część tej straty nadal pozostaje niewykorzystana, od 2027 r. podatnik traci możliwość jej odliczenia.
Z tego względu kolejność wykorzystywania kilku strat z różnych lat powinna uwzględniać przede wszystkim datę, w której wygasa możliwość rozliczenia poszczególnych kwot. W praktyce racjonalne jest kontrolowanie w pierwszej kolejności strat najstarszych.
Kiedy art. 9 ust. 3 nie ma zastosowania
Ustawa przewiduje również rodzaje strat, których nie rozlicza się na zasadach przewidzianych w art. 9 ust. 3.
Zgodnie z art. 9 ust. 3a ustawy o PIT:
- Przepis ust. 3 nie ma zastosowania do strat:
- z odpłatnego zbycia rzeczy i praw majątkowych, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8;
- z odpłatnego zbycia walut wirtualnych;
- z niezrealizowanych zysków, o których mowa w art. 30da;
- ze źródeł przychodów, z których dochody są wolne od podatku dochodowego.
W przypadku typowej straty z jednoosobowej działalności gospodarczej wynikającej z przewagi podatkowych kosztów działalności nad przychodami zastosowanie znajduje zasadniczo art. 9 ust. 3 ustawy o PIT.
Jak prowadzić ewidencję strat
Przy jednej niewielkiej stracie rozliczenie jest stosunkowo proste. Przy stratach występujących przez kilka lat warto prowadzić odrębną tabelę kontrolną.
Dla każdej straty warto zapisać rok jej powstania, pierwotną wysokość, lata dostępne na jej rozliczenie, wysokość odliczenia wykorzystanego w każdym roku oraz kwotę pozostałą do rozliczenia. Przy zastosowaniu jednorazowego odliczenia należy dodatkowo zaznaczyć, czy w stosunku do danej straty wykorzystano już możliwość odliczenia do 5 mln zł.
Przykładowo przy stracie z 2022 r. podatnik powinien odnotować, że może ona zostać wykorzystana najpóźniej w rozliczeniu za 2027 r. Strata z 2023 r. może być rozliczana do 2028 r., a strata z 2024 r. do 2029 r.
Takie zestawienie ogranicza ryzyko pozostawienia niewykorzystanej straty, dla której upływa pięcioletni termin.
Najczęstsze błędy przy rozliczaniu straty w JDG
Jednym z najczęstszych problemów jest traktowanie wszystkich strat z poprzednich lat jako jednej łącznej wartości. Każda roczna strata ma własny okres rozliczenia oraz własne limity.
Drugim problemem jest pomijanie wcześniejszej straty po zmianie formy opodatkowania. Przejście ze skali na podatek liniowy, z podatku liniowego na skalę albo na ryczałt nie pozbawia samo w sobie możliwości wykorzystania straty z tego samego źródła działalności gospodarczej.
Trzeci obszar ryzyka dotyczy pięcioletniego terminu. Podatnik może swobodnie zdecydować, w którym z dostępnych lat wykorzysta stratę, ale brak dochodu w jednym z tych lat nie wydłuża ustawowego okresu.
W przypadku ryczałtu trzeba dodatkowo pamiętać o proporcjonalnym podziale odliczenia, jeżeli przedsiębiorca osiąga przychody objęte różnymi stawkami.
Przykład kompleksowy
Przedsiębiorca poniósł w 2024 r. stratę z działalności gospodarczej w wysokości 240 000 zł. W 2025 r. osiągnął dochód 40 000 zł i odliczył całą tę kwotę od straty. Do rozliczenia pozostaje 200 000 zł.
W 2026 r. przedsiębiorca przechodzi na ryczałt i osiąga 300 000 zł przychodu. Zmiana formy opodatkowania nie usuwa prawa do wykorzystania pozostałej straty, ponieważ przychody nadal pochodzą z działalności gospodarczej.
Podatnik może odliczyć pozostałe 200 000 zł od przychodu na ryczałcie. Jeżeli działalność generuje przychody opodatkowane kilkoma stawkami, kwota odliczenia zostanie rozdzielona pomiędzy te przychody zgodnie z proporcją wynikającą z art. 11 ust. 3 ustawy ryczałtowej.
W rezultacie strata powstała w okresie rozliczania działalności według zasad opartych na dochodzie może zostać ostatecznie wykorzystana już po przejściu na opodatkowanie przychodowe.
Podsumowanie
Strata podatkowa w jednoosobowej działalności gospodarczej może zostać wykorzystana w pięciu kolejnych latach podatkowych. Podatnik może wybrać klasyczne rozliczenie z limitem 50% konkretnej straty w jednym roku albo jednorazowo odliczyć do 5 mln zł, a pozostałą część wykorzystać w pozostałym okresie.
Każda strata z danego roku jest rozliczana oddzielnie. Ma własny pięcioletni termin oraz własne limity. Przy kilku stratach warto planować kolejność ich wykorzystania tak, aby w pierwszej kolejności nie dopuścić do przedawnienia prawa do odliczenia najstarszych kwot.
Zmiana formy opodatkowania działalności nie musi przerywać rozliczenia straty. Przy przejściu pomiędzy skalą podatkową a podatkiem liniowym strata obniża dochód z działalności gospodarczej. Po przejściu na ryczałt wcześniejsza strata z tego źródła może obniżać przychód, z zachowaniem pięcioletniego okresu i limitów wynikających z art. 9 ust. 3 ustawy o PIT.
Przy większych stratach oraz przy zmianie formy opodatkowania sposób ich wykorzystania warto zaplanować przed zakończeniem roku. Różnica pomiędzy wykorzystaniem straty obecnie a pozostawieniem jej na kolejne lata może mieć istotny wpływ na wysokość podatku, a po upływie pięcioletniego terminu niewykorzystana część straty definitywnie traci możliwość podatkowego rozliczenia.
Źródła
- Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych – tekst w ELI
- Ustawa o zryczałtowanym podatku dochodowym – tekst w ELI
- Ministerstwo Finansów – Odliczenie straty PIT
Potrzebujesz indywidualnej analizy podatkowej?
Opisz krótko swoją sytuację i zakres zagadnień, które chcesz przeanalizować.
Artur Chamot – licencjonowany doradca podatkowy (nr wpisu 13805) i radca prawny (nr wpisu GD/GD/2830). Z ponad 13-letnim doświadczeniem, specjalizuje się we wspieraniu przedsiębiorców i osób fizycznych w kluczowych obszarach podatków (CIT, PIT, VAT) i prawa gospodarczego. Praktyczne doświadczenie zdobywał, prowadząc złożone projekty, w tym badania due diligence w procesach M&A oraz prowadząc bieżące doradztwo podatkowe dla osób fizycznych i prawnych.