Nabycie udziałów własnych przez spółkę z o.o. – skutki podatkowe
Nabycie przez spółkę z o.o. własnych udziałów najczęściej pojawia się przy dobrowolnym umorzeniu udziałów wspólnika. Podatkowo jest to transakcja bardziej złożona, niż sugeruje sama nazwa. Trzeba osobno zbadać sytuację spółki, wspólnika zbywającego udziały, sposób ustalenia wynagrodzenia, źródło finansowania oraz ewentualne zastosowanie estońskiego CIT, VAT i PCC.
W praktyce mojej Kancelarii analizę takiej transakcji zaczynam od ustalenia jej konstrukcji korporacyjnej. Dobrowolne umorzenie jest bowiem dwuetapowe: wspólnik najpierw zbywa udiały na rzecz spółki, a dopiero później dochodzi do ich umorzenia. To rozróżnienie bezpośrednio wpływa na kwalifikację przychodu po stronie wspólnika oraz na część obowiązków po stronie spółki.
Kiedy spółka z o.o. może nabyć własne udziały?
Punktem wyjścia jest zakaz nabywania przez spółkę z o.o. własnych udziałów. Ustawodawca przewidział jednak wyjątek dla nabycia udziałów w celu ich umorzenia. Zgodnie z art. 200 § 1 Kodeksu spółek handlowych:
Spółka nie może obejmować lub nabywać ani przyjmować w zastaw własnych udziałów. Zakaz ten dotyczy również obejmowania lub nabywania udziałów bądź przyjmowania ich w zastaw przez spółkę albo spółdzielnię zależną. Wyjątek stanowi nabycie w drodze egzekucji na zaspokojenie roszczeń spółki, których nie można zaspokoić z innego majątku wspólnika, nabycie w celu umorzenia udziałów oraz nabycie albo objęcie udziałów w innych przypadkach przewidzianych w ustawie.
Dla typowej transakcji wykupu udziałów od wspólnika kluczowy jest więc cel nabycia. Dokumentacja korporacyjna powinna jednoznacznie wskazywać, że spółka nabywa udziały własne w celu ich umorzenia. Ma to znaczenie zarówno dla zgodności czynności z Kodeksem spółek handlowych, jak i dla jej późniejszej kwalifikacji podatkowej.
Mechanizm dobrowolnego umorzenia wynika z art. 199 § 1-3 Kodeksu spółek handlowych. Przepisy te stanowią:
§ 1. Udział może być umorzony jedynie po wpisie spółki do rejestru i tylko w przypadku, gdy umowa spółki tak stanowi. Udział może być umorzony za zgodą wspólnika w drodze nabycia udziału przez spółkę (umorzenie dobrowolne) albo bez zgody wspólnika (umorzenie przymusowe). Przesłanki i tryb przymusowego umorzenia określa umowa spółki.
§ 2. Umorzenie udziału wymaga uchwały zgromadzenia wspólników, która powinna określać w szczególności podstawę prawną umorzenia i wysokość wynagrodzenia przysługującego wspólnikowi za umorzony udział. Wynagrodzenie to, w przypadku umorzenia przymusowego, nie może być niższe od wartości przypadających na udział aktywów netto, wykazanych w sprawozdaniu finansowym za ostatni rok obrotowy, pomniejszonych o kwotę przeznaczoną do podziału między wspólników. W przypadku umorzenia przymusowego uchwała powinna zawierać również uzasadnienie.
§ 3. Za zgodą wspólnika umorzenie udziału może nastąpić bez wynagrodzenia.
Dobrowolne umorzenie udziałów jest transakcją dwuetapową
W interpretacji Dyrektora KIS z dnia 24 czerwca 2026 r. (nr 0112-KDIL2-1.4011.535.2026.1.JK) organ wyjaśnił istotę umorzenia dobrowolnego wprost:
W przypadku umorzenia dobrowolnego udziałów dochodzi najpierw do zbycia tych udziałów przez udziałowca na rzecz spółki.
Dopiero w kolejnym kroku spółka unicestwia nabyte udziały. Z perspektywy podatku dochodowego wspólnika oznacza to, że wynagrodzenie za dobrowolne umorzenie jest zasadniczo rozliczane jak przychód z odpłatnego zbycia udziałów. Inaczej kwalifikuje się umorzenie przymusowe albo automatyczne, w którym nie dochodzi wcześniej do sprzedaży udziałów na rzecz spółki.
To rozróżnienie ma szczególne znaczenie przy ustalaniu kosztów podatkowych, obowiązków płatnika wobec wspólnika zagranicznego oraz przy ocenie PCC. W dokumentach transakcyjnych warto zachować spójne nazewnictwo i kolejność czynności odpowiadającą rzeczywistemu modelowi prawnemu.
Skutki podatkowe po stronie spółki nabywającej własne udziały
Wynagrodzenie pieniężne i sam wykup udziałów
W typowym modelu pieniężnym spółka wypłaca wspólnikowi ustalone wynagrodzenie i nabywa własne udziały wyłącznie po to, aby je umorzyć. Sama czynność nabycia udziałów własnych nie tworzy po stronie spółki ekonomicznego przysporzenia. Podatkowo główny ciężar rozliczenia odpłatnego zbycia udziałów występuje po stronie zbywającego wspólnika.
Przy konstruowaniu transakcji trzeba jednak osobno sprawdzić sposób finansowania wynagrodzenia oraz jego formę. Te dwa elementy mogą spowodować powstanie dodatkowych skutków CIT po stronie spółki, nawet gdy samo nabycie udziałów własnych ma charakter kapitałowy.
Wynagrodzenie niepieniężne może wygenerować przychód CIT po stronie spółki
Najważniejszy wyjątek praktyczny pojawia się wtedy, gdy spółka reguluje wynagrodzenie za udziały w naturze, przykładowo przez przeniesienie na wspólnika nieruchomości. W takim przypadku zastosowanie znajduje art. 14a ust. 1 ustawy o CIT:
W przypadku gdy podatnik przez wykonanie świadczenia niepieniężnego reguluje w całości albo w części zobowiązanie, w tym z tytułu zaciągniętej pożyczki (kredytu), dywidendy, umorzenia albo zbycia w celu umorzenia udziałów (akcji), podziału pomiędzy wspólników (akcjonariuszy) majątku likwidowanej spółki albo spółdzielni, przychodem takiego podatnika jest wysokość zobowiązania uregulowanego w następstwie takiego świadczenia. Jeżeli jednak wartość rynkowa świadczenia niepieniężnego jest wyższa niż wysokość zobowiązania uregulowanego tym świadczeniem, przychód ten określa się w wysokości wartości rynkowej świadczenia niepieniężnego. Przepisy art. 14 ust. 1-3 stosuje się odpowiednio.
W interpretacji Dyrektora KIS z dnia 21 maja 2025 r. (nr 0114-KDIP2-2.4010.143.2025.4.AP) organ podsumował tę zasadę następująco:
uregulowanie zobowiązania poprzez wykonanie świadczenia niepieniężnego powoduje powstanie przychodu.
Jeżeli spółka ma zapłacić wspólnikowi 1 mln zł za udziały, lecz zamiast gotówki przenosi nieruchomość, po jej stronie może powstać przychód w wysokości uregulowanego zobowiązania. Jeżeli wartość rynkowa nieruchomości jest wyższa, punktem odniesienia staje się jej wartość rynkowa. W praktyce taki wariant wymaga więc równoległego policzenia CIT po stronie spółki oraz podatku po stronie wspólnika.
Finansowanie wykupu pożyczką od podmiotu powiązanego
Drugie ryzyko dotyczy odsetek i innych kosztów finansowania dłużnego. Ustawa o CIT zawiera szczególne wyłączenie dotyczące finansowania transakcji kapitałowych przez podmioty powiązane. Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 13f ustawy o CIT do kosztów uzyskania przychodów nie zalicza się:
kosztów finansowania dłużnego w rozumieniu art. 15c ust. 12 uzyskanego przez spółkę albo spółkę niebędącą osobą prawną od podmiotu powiązanego w rozumieniu art. 11a ust. 1 pkt 4, w części, w jakiej zostało ono przeznaczone na transakcje kapitałowe, w szczególności na nabycie lub objęcie udziałów (akcji), nabycie ogółu praw i obowiązków w spółce niebędącej osobą prawną, wniesienie dopłat, podwyższenie kapitału zakładowego lub wykup udziałów własnych w celu ich umorzenia, z wyjątkiem kosztów finansowania dłużnego udzielonego: a) na nabycie lub objęcie udziałów (akcji) lub ogółu praw i obowiązków w podmiotach niepowiązanych w rozumieniu art. 11a ust. 1 pkt 3 z podatnikiem, w tym na nabycie lub objęcie kolejnych udziałów (akcji) w tych podmiotach niepowiązanych, w których podatnik uprzednio nabył lub objął część udziałów (akcji), w przypadku gdy kolejne nabycie lub objęcie nastąpi w terminie 12 miesięcy, licząc od dnia nabycia lub objęcia pierwszych udziałów (akcji), b) przez bank lub spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową, mające siedzibę w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego.
Przepis wprost wymienia wykup udziałów własnych w celu ich umorzenia. Jeżeli spółka pożycza pieniądze od podmiotu powiązanego właśnie na sfinansowanie takiej transakcji, koszty tego finansowania mogą zostać wyłączone z kosztów podatkowych. Z tego względu źródło finansowania warto ustalić przed zawarciem umowy zbycia udziałów, a nie dopiero przy rozliczeniu rocznym CIT.
Wspólnik będący osobą fizyczną – zasadniczo 19% PIT od dochodu
Po stronie osoby fizycznej dobrowolne umorzenie za wynagrodzeniem jest co do zasady rozliczane jako odpłatne zbycie udziałów. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 6 ustawy o PIT za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się:
przychody z: a) odpłatnego zbycia udziałów (akcji), udziałów w spółdzielni oraz papierów wartościowych, b) realizacji praw wynikających z papierów wartościowych, o których mowa w art. 3 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi.
Stawkę podatku określa art. 30b ust. 1 ustawy o PIT:
Od dochodów uzyskanych: 1) z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw z nich wynikających, 2) z odpłatnego zbycia udziałów (akcji), 3) z odpłatnego zbycia udziałów w spółdzielni, 4) z tytułu objęcia udziałów (akcji) albo wkładów w spółdzielni w zamian za wkład niepieniężny, 5) z umorzenia, odkupienia, wykupienia albo unicestwienia w inny sposób tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych – podatek dochodowy wynosi 19% uzyskanego dochodu.
Podatek jest więc liczony od dochodu, a nie od całej kwoty wynagrodzenia. Zgodnie z art. 30b ust. 2 pkt 4 ustawy o PIT dochodem jest:
różnica między sumą przychodów uzyskanych z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) albo udziałów w spółdzielni a kosztami uzyskania przychodów określonymi na podstawie art. 22 ust. 1f oraz art. 23 ust. 1 pkt 38 i 38c.
Dla udziałów nabytych za pieniądze podstawowe znaczenie ma art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o PIT. Przepis wyłącza wydatek z kosztów na moment nabycia, ale pozwala rozpoznać go przy odpłatnym zbyciu:
wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, a także wydatków na nabycie tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych; wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, z wykupu przez emitenta obligacji, a także z umorzenia, odkupienia, wykupienia albo unicestwienia w inny sposób tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych, z zastrzeżeniem ust. 3e, w części niezaliczonej w jakiejkolwiek formie do kosztów uzyskania przychodów.
Przykładowo wspólnik kupił udziały za 300 000 zł, a spółka nabywa je w celu dobrowolnego umorzenia za 800 000 zł. Przy prostym stanie faktycznym dochód wynosi 500 000 zł, a 19% PIT od tego dochodu wynosi 95 000 zł. W rzeczywistych sprawach koszt podatkowy może być bardziej złożony, jeżeli udziały powstały w wyniku przekształcenia, aportu, wymiany udziałów albo kilku kolejnych reorganizacji.
Dobrze pokazuje to interpretacja Dyrektora KIS z dnia 15 września 2026 r. (nr 0113-KDIPT2-3.4011.491.2026.2.SJ). Organ wskazał w niej:
pojęcie „wydatku na objęcie udziałów” należy odnieść do wydatków na uzyskanie statusu wspólnika spółki cywilnej.
W tej sprawie historia udziałów obejmowała przekształcenia. Praktyczna konsekwencja jest bardzo istotna: przed podpisaniem umowy sprzedaży udziałów do spółki warto odtworzyć pełną historię ich nabycia i przekształceń. Sam nominalny kapitał zakładowy albo bieżąca wartość udziałów zwykle nie daje odpowiedzi na pytanie o koszt podatkowy wspólnika.
Wspólnik będący podatnikiem CIT – dochód z zysków kapitałowych
Jeżeli udziały zbywa spółka będąca podatnikiem CIT, przychód z dobrowolnego zbycia udziałów w celu ich umorzenia jest zaliczany do zysków kapitałowych. Wynika to z art. 7b ust. 1 pkt 3 ustawy o CIT:
inne, niż określone w pkt 1 i 2, przychody z udziału (akcji) w osobie prawnej lub spółce, o której mowa w art. 1 ust. 3, w tym: a) przychody ze zbycia udziału (akcji), w tym ze zbycia dokonanego celem ich umorzenia, b) przychody uzyskane w wyniku wymiany udziałów.
To przyporządkowanie ma bezpośredni wpływ na stawkę CIT. Zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o CIT:
Podatek, z zastrzeżeniem art. 21, art. 22, art. 24a, art. 24b, art. 24ca, art. 24d i art. 24f, wynosi: 1) 19% podstawy opodatkowania; 2) 9% podstawy opodatkowania od przychodów (dochodów) innych niż z zysków kapitałowych – w przypadku podatników, u których przychody osiągnięte w roku podatkowym nie przekroczyły wyrażonej w złotych kwoty odpowiadającej równowartości 2 000 000 euro, z wyjątkiem podatników określonych w pkt 5, przy czym: a) kwotę 2 000 000 euro przelicza się na złote według średniego kursu euro ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski na pierwszy dzień roboczy roku podatkowego, w zaokrągleniu do 1000 zł, b) jeżeli rok podatkowy podatnika był dłuższy albo krótszy niż 12 miesięcy, kwotę 2 000 000 euro ustala się jako iloczyn 1/12 tej kwoty i liczby pełnych miesięcy w tym roku podatkowym, a w przypadku gdy rok podatkowy nie obejmuje pełnego miesiąca kalendarzowego, za pełny miesiąc przyjmuje się okres trwający 30 dni.
Stawka 9% została zastrzeżona dla dochodów innych niż z zysków kapitałowych. Dochód podatnika CIT ze zbycia udziałów własnej spółce w celu umorzenia podlega więc zasadniczo stawce 19%, nawet jeżeli ten podatnik spełnia limity pozwalające mu korzystać z 9% CIT w działalności operacyjnej.
Koszty nabycia udziałów co do zasady rozpoznaje się dopiero przy ich odpłatnym zbyciu. Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT do kosztów uzyskania przychodów nie zalicza się:
wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, a także wydatków na nabycie tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych; wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, w tym z tytułu wykupu przez emitenta papierów wartościowych, a także z odkupienia albo umorzenia tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych, z zastrzeżeniem ust. 7e, w części niezaliczonej w jakiejkolwiek formie do kosztów uzyskania przychodów.
Umorzenie bez wynagrodzenia – inne skutki podatkowe
Art. 199 § 3 Kodeksu spółek handlowych pozwala, za zgodą wspólnika, przeprowadzić umorzenie bez wynagrodzenia. W takim wariancie odpłatny przychód z tytułu zbycia udziałów nie powstaje, ponieważ zbywający wspólnik nie otrzymuje świadczenia majątkowego.
W przypadku wspólnika będącego osobą prawną potwierdza to interpretacja Dyrektora KIS z dnia 6 lipca 2026 r. (nr 0111-KDIB2-1.4010.241.2026.1.ED). W jej tezie wskazano:
nie powstanie przychód podlegający opodatkowaniu, gdyż w tej sytuacji nie wystąpi realne przysporzenie majątkowe.
W praktyce umorzenie bez wynagrodzenia wymaga jednak szczególnie starannego uzasadnienia ekonomicznego i korporacyjnego. Zmienia proporcje udziałowe pozostałych wspólników, często jest elementem sukcesji, uporządkowania struktury właścicielskiej albo wyjścia jednego wspólnika. Dokumentacja powinna odzwierciedlać rzeczywisty cel takiej operacji.
Pozostali wspólnicy co do zasady nie rozpoznają przychodu tylko dlatego, że wzrósł ich procentowy udział
W interpretacji Dyrektora KIS z dnia 24 czerwca 2026 r. (nr 0112-KDIL2-1.4011.535.2026.1.JK) organ ocenił sytuację osoby fizycznej pozostającej w spółce po odpłatnym umorzeniu udziałów innego wspólnika. Dyrektor KIS stwierdził:
po Pana stronie jako wspólnika pozostającego w spółce, nie powstanie przychód w związku z dobrowolnym umorzeniem udziałów innego wspólnika.
Wzrost procentowego udziału w kapitale spółki, wynikający z umorzenia udziałów innej osoby, nie jest sam w sobie wypłatą ani innym świadczeniem otrzymanym przez pozostającego wspólnika. Skutek podatkowy pojawi się dopiero przy późniejszym zdarzeniu generującym przychód, przykładowo sprzedaży jego udziałów albo wypłacie dywidendy.
PCC – nabycie udziałów własnych w celu umorzenia
PCC bywa jednym z pierwszych pytań przy odpłatnym nabyciu udziałów, ponieważ zwykła umowa sprzedaży udziałów w spółce z o.o. mieści się w katalogu czynności opodatkowanych. Przy dobrowolnym umorzeniu organy podatkowe traktują nabycie udziałów własnych w celu umorzenia jako szczególną instytucję prawa handlowego, a nie klasyczną umowę sprzedaży.
Zakres opodatkowania określa art. 1 ust. 1 ustawy o PCC:
Podatkowi podlegają: 1) następujące czynności cywilnoprawne: a) umowy sprzedaży oraz zamiany rzeczy i praw majątkowych, b) umowy pożyczki pieniędzy lub rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, c) (uchylona), d) umowy darowizny – w części dotyczącej przejęcia przez obdarowanego długów i ciężarów albo zobowiązań darczyńcy, e) umowy dożywocia, f) umowy o dział spadku oraz umowy o zniesienie współwłasności – w części dotyczącej spłat lub dopłat, g) (uchylona), h) ustanowienie hipoteki, i) ustanowienie odpłatnego użytkowania, w tym nieprawidłowego, oraz odpłatnej służebności, j) umowy depozytu nieprawidłowego, k) umowy spółki; 2) zmiany umów wymienionych w pkt 1, jeżeli powodują one podwyższenie podstawy opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych, z zastrzeżeniem ust. 3 pkt 4; 3) orzeczenia sądów, w tym również polubownych, oraz ugody, jeżeli wywołują one takie same skutki prawne, jak czynności cywilnoprawne wymienione w pkt 1 lub 2.
W świeżej interpretacji Dyrektora KIS z dnia 28 lipca 2026 r. (nr 0111-KDIB2-2.4014.142.2026.4.KK) organ wskazał:
nabycie udziałów i akcji własnych w celu ich umorzenia oraz ich umorzenie nie odpowiadają konstrukcyjnie umowie sprzedaży.
Interpretacja dotyczyła umorzenia bez wynagrodzenia, lecz jej uzasadnienie opiera się na konstrukcji prawnej nabycia udziałów własnych w celu umorzenia. W praktyce przy odpłatnym dobrowolnym umorzeniu także warto zadbać, aby dokumenty jednoznacznie wskazywały ten szczególny cel nabycia i podstawę z art. 199 Kodeksu spółek handlowych. Pozwala to odróżnić transakcję od zwykłej sprzedaży udziałów inwestorowi lub innemu wspólnikowi.
VAT przy zbyciu udziałów w celu umorzenia zależy od roli wspólnika
VAT jest analizowany po stronie podmiotu zbywającego udziały. Przy wspólniku, który jedynie posiada udziały jako inwestycję i nie prowadzi w związku z nimi działalności gospodarczej w rozumieniu VAT, sprzedaż udziałów może pozostawać poza zakresem tego podatku. Inaczej może wyglądać sytuacja aktywnego holdingu, który uczestniczy w zarządzaniu spółką zależną i świadczy na jej rzecz opodatkowane usługi.
Jeżeli obrót udziałami znajduje się w zakresie VAT, znaczenie ma zwolnienie z art. 43 ust. 1 pkt 40a ustawy o VAT. Zgodnie z tym przepisem zwalnia się od podatku:
usługi, w tym także usługi pośrednictwa, których przedmiotem są udziały w: a) spółkach, b) innych niż spółki podmiotach, jeżeli mają one osobowość prawną – z wyłączeniem usług przechowywania tych udziałów i zarządzania nimi.
Przykład takiej kwalifikacji zawiera interpretacja Dyrektora KIS z dnia 30 grudnia 2025 r. (nr 0114-KDIP4-3.4012.580.2025.2.IG). Organ stwierdził:
zbycie udziałów przez Wnioskodawcę celem ich umorzenia podlega opodatkowaniu podatkiem VAT ale jest z tego podatku zwolnione.
W tej sprawie zbywający nie był biernym inwestorem. Prowadził działalność gospodarczą i świadczył usługi na rzecz spółki, której udziały posiadał. Dlatego przy VAT trzeba zacząć od oceny roli wspólnika, a dopiero później przechodzić do zwolnienia. Automatyczne przyjmowanie jednego skutku dla każdego wspólnika może prowadzić do błędnego rozliczenia.
Nabycie udziałów własnych przy estońskim CIT
Jeżeli spółka korzysta z ryczałtu od dochodów spółek, kluczowe staje się źródło środków przeznaczonych na wynagrodzenie za umarzane udziały. Ustawa wprost zalicza określone wypłaty związane z umorzeniem do ukrytych zysków. Zgodnie z art. 28m ust. 3 pkt 5 ustawy o CIT przez ukryte zyski rozumie się w szczególności:
wypłacone z zysku wynagrodzenie z tytułu umorzenia udziału (akcji), ze zmniejszenia wartości udziału (akcji), z wystąpienia wspólnika ze spółki, ze zmniejszenia udziału kapitałowego wspólnika w spółce.
Szczególnie praktyczne stanowisko zawiera interpretacja Dyrektora KIS z dnia 27 maja 2026 r. (nr 0111-KDIB2-1.4010.158.2026.1.ED). Dyrektor KIS wskazał:
wynagrodzenie w części pochodzącej z zysków osiągniętych przed wejściem w estoński CIT nie stanowi dochodu z ukrytych zysków.
W tej samej interpretacji organ przyjął, że część wynagrodzenia finansowana z zysków wypracowanych już w okresie estońskiego CIT podlega opodatkowaniu jako ukryty zysk. Dla spółki oznacza to konieczność ustalenia, z jakiego zysku i z jakiego okresu pochodzi kwota przeznaczona na wykup udziałów. Przy wieloletniej historii kapitału zapasowego sama informacja o saldzie tego kapitału może być niewystarczająca. Potrzebne jest jego rozwarstwienie według okresu powstania zysków.
Zagraniczny wspólnik – dobrowolne umorzenie a podatek u źródła
Przy wspólniku zagranicznym trzeba odróżnić dobrowolne zbycie udziałów w celu umorzenia od przychodów z dywidend i innych przychodów z udziału w zyskach osób prawnych. Wspólnik będący podatnikiem CIT uzyskuje przy dobrowolnym umorzeniu przychód z art. 7b ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy o CIT, czyli przychód ze zbycia udziałów, a nie przychód z art. 7b ust. 1 pkt 1 właściwy dla klasycznego umorzenia przymusowego lub automatycznego.
W interpretacji Dyrektora KIS z dnia 25 czerwca 2025 r. (nr 0111-KDIB1-2.4010.219.2025.2.AW) organ potwierdził w sprawie cypryjskiego udziałowca:
należności z tytułu dobrowolnego umorzenia udziałów nie mieszczą się w dyspozycji art. 21 ust. 1 ani art. 22 ust. 1.
W konsekwencji w tamtej sprawie spółka nie była zobowiązana do poboru klasycznego WHT ani do stosowania mechanizmu pay and refund. Przy zagranicznym wspólniku analiza powinna jednak objąć także właściwą umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania, rezydencję podatkową wspólnika oraz ewentualne szczególne reguły dotyczące spółek nieruchomościowych.
Co w praktyce warto ustalić przed nabyciem udziałów własnych?
W podobnych sprawach zaczynam od umowy spółki i planowanej uchwały wspólników. Trzeba sprawdzić, czy umowa dopuszcza umorzenie, jaki ma być jego tryb, ile udziałów spółka nabędzie, czy umorzenie będzie finansowane z czystego zysku, czy z obniżenia kapitału oraz kiedy ma dojść do wypłaty wynagrodzenia. Te elementy determinują dalszą analizę podatkową.
Następnie ustalam status zbywającego. Inne reguły kosztowe i rozliczeniowe stosuje osoba fizyczna, inne podatnik CIT, a dodatkowych pytań wymaga wspólnik zagraniczny. Szczególnie ważna jest historia nabycia udziałów. Przy udziałach po przekształceniu, aporcie, wymianie udziałów lub kilku reorganizacjach koszt podatkowy często wynika z historycznych wydatków i wartości, a nie z prostej kwoty wpisanej do umowy spółki.
Po stronie spółki analizuję sposób zapłaty i finansowania. Wynagrodzenie pieniężne, wydanie nieruchomości, potrącenie, spłata w ratach i finansowanie pożyczką od podmiotu powiązanego mogą prowadzić do różnych skutków. Przy estońskim CIT konieczne jest także ustalenie, z jakiego okresu pochodzą zyski przeznaczone na wypłatę wynagrodzenia.
Na końcu warto zestawić skutki CIT lub PIT z PCC i VAT. Taka kolejność pozwala ocenić całą transakcję jako jeden model, a jednocześnie nie mieszać odrębnych reżimów podatkowych. Przy istotnej wartości transakcji rekomenduję również sprawdzenie, czy konkretna konstrukcja wymaga interpretacji indywidualnej, szczególnie gdy wynagrodzenie jest niepieniężne, wspólnik jest nierezydentem albo udziały mają złożoną historię podatkową.
Podsumowanie
Nabycie udziałów własnych przez spółkę z o.o. w celu dobrowolnego umorzenia trzeba analizować równolegle po stronie spółki i wspólnika. U osoby fizycznej odpłatne zbycie udziałów prowadzi zasadniczo do 19% PIT od dochodu. U podatnika CIT przychód ze zbycia udziałów w celu umorzenia należy do zysków kapitałowych i zasadniczo podlega stawce 19%.
Po stronie spółki szczególne ryzyka pojawiają się przy wynagrodzeniu niepieniężnym, finansowaniu wykupu długiem od podmiotu powiązanego oraz przy estońskim CIT. PCC i VAT wymagają osobnego testu opartego na konstrukcji prawnej czynności i statusie zbywającego. Z praktycznego punktu widzenia najwięcej błędów powstaje wtedy, gdy strony koncentrują się wyłącznie na kwocie wynagrodzenia, a pomijają historię udziałów, źródło finansowania i prawidłową kolejność czynności korporacyjnych.
Potrzebujesz indywidualnej analizy podatkowej?
Opisz krótko swoją sytuację i zakres zagadnień, które chcesz przeanalizować.
Artur Chamot – licencjonowany doradca podatkowy (nr wpisu 13805) i radca prawny (nr wpisu GD/GD/2830). Z ponad 13-letnim doświadczeniem, specjalizuje się we wspieraniu przedsiębiorców i osób fizycznych w kluczowych obszarach podatków (CIT, PIT, VAT) i prawa gospodarczego. Praktyczne doświadczenie zdobywał, prowadząc złożone projekty, w tym badania due diligence w procesach M&A oraz prowadząc bieżące doradztwo podatkowe dla osób fizycznych i prawnych.