Zakup udziałów przez spółkę z o.o. – jak ustalić koszt podatkowy przy sprzedaży
Zakup udziałów przez spółkę z o.o. bywa pierwszym krokiem do przejęcia konkurenta, wejścia na nowy rynek albo budowy grupy kapitałowej. Podatkowo transakcja wygląda inaczej niż zwykły zakup usługi czy towaru. Cena zapłacona za udziały co do zasady nie obniża bieżącego dochodu CIT. Jej rozliczenie zostaje przesunięte do momentu odpłatnego zbycia udziałów. Jednocześnie część kosztów przygotowania transakcji może być potrącona wcześniej.
W praktyce największe znaczenie ma prawidłowe rozdzielenie trzech grup wydatków: ceny i innych kosztów bezpośrednio warunkujących nabycie, kosztów okołotransakcyjnych takich jak due diligence i doradztwo oraz kosztów finansowania. Każda z tych grup może być rozliczana w innym momencie i wymagać przypisania do właściwego źródła przychodów. Przy większej transakcji warto tę kwalifikację ustalić już przy księgowaniu pierwszych faktur, a nie dopiero w roku sprzedaży udziałów.
Cena nabycia udziałów jest kosztem dopiero przy ich odpłatnym zbyciu
Podstawową regułę określa art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT. Przepis wyłącza wydatki na nabycie udziałów z bieżących kosztów uzyskania przychodów, a następnie pozwala rozpoznać je przy odpłatnym zbyciu tych udziałów.
Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT:
Nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, a także wydatków na nabycie tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych; wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, w tym z tytułu wykupu przez emitenta papierów wartościowych, a także z odkupienia albo umorzenia tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych, z zastrzeżeniem ust. 7e, w części niezaliczonej w jakiejkolwiek formie do kosztów uzyskania przychodów.
Dla spółki kupującej udziały oznacza to przede wszystkim odroczenie podatkowego rozliczenia ceny. Jeżeli spółka zapłaci 3 mln zł za pakiet udziałów, sama zapłata tej kwoty nie tworzy kosztu podatkowego w roku zakupu. Kwota ta pozostaje podatkową historią inwestycji i może zostać uwzględniona przy późniejszej sprzedaży, o ile wcześniej nie została rozliczona w innej formie.
W interpretacji Dyrektora KIS z dnia 8 stycznia 2026 r. (nr 0111-KDIB1-1.4010.541.2025.1.SG) organ wyraźnie odróżnił wydatki bezpośrednio warunkujące nabycie od kosztów okołotransakcyjnych. Wskazał również, że bezpośrednie wydatki na nabycie udziałów są rozpoznawane podatkowo dopiero przy ich zbyciu.
Co dokładnie może być wydatkiem na nabycie udziałów
Najbardziej oczywistym wydatkiem jest cena płacona sprzedającemu. Praktyka interpretacyjna obejmuje pojęciem bezpośrednich wydatków na nabycie również takie koszty, bez których sama czynność nabycia nie zostałaby prawidłowo przeprowadzona. Granica przebiega według funkcji wydatku. Znaczenie ma to, czy wydatek warunkuje nabycie udziałów, czy jedynie przygotowuje decyzję inwestycyjną albo wspiera negocjacje.
W przywołanej interpretacji z dnia 8 stycznia 2026 r. (nr 0111-KDIB1-1.4010.541.2025.1.SG) Dyrektor KIS wskazał jako przykłady kosztów bezpośrednich cenę nabycia, koszty notarialne związane z umową, podatek od czynności cywilnoprawnych lub analogiczny podatek zagraniczny, koszty pośrednictwa maklerskiego oraz określone koszty rejestracyjne. Takie wydatki pozostają powiązane z art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT i co do zasady zwiększają koszt rozpoznawany przy przyszłej sprzedaży.
| Rodzaj wydatku | Typowa kwalifikacja podatkowa | Moment rozliczenia |
|---|---|---|
| Cena za udziały | Bezpośredni wydatek na nabycie | Przy odpłatnym zbyciu udziałów |
| PCC lub analogiczny podatek transakcyjny | Co do zasady bezpośredni wydatek na nabycie | Przy odpłatnym zbyciu udziałów |
| Koszty notarialne bezpośrednio związane z zakupem | Co do zasady bezpośredni wydatek na nabycie | Przy odpłatnym zbyciu udziałów |
| Due diligence, doradztwo prawne, podatkowe i finansowe | Zwykle koszt pośredni, jeżeli nie warunkuje skutecznego nabycia | Co do zasady w dacie poniesienia |
| Wyceny i wsparcie negocjacyjne | Zwykle koszt pośredni | Co do zasady w dacie poniesienia |
| Odsetki od finansowania zakupu | Odrębna analiza kosztu finansowania | Zasadniczo po zapłacie, z uwzględnieniem dalszych ograniczeń CIT |
Tabela pokazuje typowy punkt wyjścia. Ostateczna kwalifikacja zależy od treści umowy, zakresu konkretnej usługi i roli wydatku w procesie akwizycyjnym. Z mojego doświadczenia wynika, że problem najczęściej powstaje wtedy, gdy jedna faktura obejmuje kilka świadczeń, na przykład due diligence, przygotowanie dokumentacji transakcyjnej i wynagrodzenie success fee. W takim przypadku warto rozdzielić zakres świadczeń i sposób kalkulacji wynagrodzenia już w umowie z doradcą.
Due diligence i doradztwo mogą być kosztem pośrednim
Koszty prawne, podatkowe, finansowe, techniczne i biznesowe nie zawsze zwiększają podatkowy koszt udziałów rozpoznawany dopiero przy sprzedaży. Jeżeli ich poniesienie służy ocenie inwestycji, przygotowaniu negocjacji albo ograniczeniu ryzyka, a sama transakcja mogłaby dojść do skutku bez konkretnej usługi, taki wydatek może mieć charakter kosztu pośredniego.
Moment potrącenia kosztów pośrednich reguluje art. 15 ust. 4d ustawy o CIT:
Koszty uzyskania przychodów, inne niż koszty bezpośrednio związane z przychodami, są potrącalne w dacie ich poniesienia. Jeżeli koszty te dotyczą okresu przekraczającego rok podatkowy, a nie jest możliwe określenie, jaka ich część dotyczy danego roku podatkowego, w takim przypadku stanowią koszty uzyskania przychodów proporcjonalnie do długości okresu, którego dotyczą.
Z kolei art. 15 ust. 4e ustawy o CIT stanowi:
Za dzień poniesienia kosztu uzyskania przychodów, z zastrzeżeniem ust. 4a i 4f-4h, uważa się dzień, na który ujęto koszt w księgach rachunkowych (zaksięgowano) na podstawie otrzymanej faktury (rachunku), albo dzień, na który ujęto koszt na podstawie innego dowodu w przypadku braku faktury (rachunku), z wyjątkiem sytuacji gdy dotyczyłoby to ujętych jako koszty rezerw albo biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów.
Dyrektor KIS w interpretacji z dnia 8 stycznia 2026 r. (nr 0111-KDIB1-1.4010.541.2025.1.SG) odniósł te reguły bezpośrednio do wydatków akwizycyjnych. W odniesieniu do kosztów okołotransakcyjnych organ wskazał:
winny być one zakwalifikowane do tzw. „kosztów pośrednich”
Przekładając to na praktykę, analiza prawna targetu, finansowe due diligence czy przygotowanie modelu wyceny mogą obniżyć dochód wcześniej niż cena udziałów. Warto przy tym zachować raporty, zakresy prac i korespondencję pokazującą, czemu służyła dana usługa. Sama nazwa faktury, na przykład „doradztwo przy zakupie spółki”, bywa zbyt ogólna do obrony konkretnego sposobu rozliczenia.
Koszty pośrednie trzeba jeszcze przypisać do właściwego źródła
W CIT występują dwa odrębne źródła przychodów: zyski kapitałowe oraz inne źródła. Jeżeli koszt pośredni pozostaje związany z obiema kategoriami, samo uznanie go za koszt uzyskania przychodów nie kończy analizy. Trzeba jeszcze ustalić, do którego źródła koszt powinien zostać przypisany.
Zgodnie z art. 15 ust. 2b ustawy o CIT:
W przypadku gdy podatnik uzyskuje przychody z zysków kapitałowych oraz przychody z innych źródeł przychodów, przepisy ust. 2 i 2a stosuje się także do przypisywania do każdego z tych źródeł kosztów innych niż bezpośrednio związane z przychodami.
Reguła z art. 15 ust. 2, do której odsyła ten przepis, opiera się na proporcji przychodowej, gdy kosztu nie można przypisać wprost. W analizowanej przez KIS sprawie spółka nabywała podmiot, z którym miała prowadzić sprzedaż operacyjną, a jednocześnie mogła w przyszłości otrzymywać dywidendy. Organ uznał, że koszty okołotransakcyjne powinny zostać alokowane do obu źródeł z zastosowaniem ustawowego klucza.
Z praktycznego punktu widzenia warto więc przed księgowaniem kosztu odpowiedzieć na pytanie, jaki był jego cel na moment poniesienia. Jeżeli doradztwo dotyczy wyłącznie inwestycji udziałowej nastawionej na dywidendę i przyszłą sprzedaż, analiza może prowadzić do źródła zysków kapitałowych. Jeżeli przejęcie służy również rozwinięciu działalności operacyjnej, sytuacja wymaga odrębnego udokumentowania i ustalenia zasad alokacji.
Finansowanie zakupu udziałów – odsetki wymagają osobnej analizy
Cena udziałów bywa finansowana kredytem bankowym albo pożyczką wewnątrz grupy. Kapitał kredytu nie staje się kosztem podatkowym z samego faktu jego spłaty. Dla odsetek znaczenie ma między innymi moment zapłaty oraz źródło przychodów, z którym finansowanie pozostaje związane.
Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 11 ustawy o CIT:
Nie uważa się za koszty uzyskania przychodów naliczonych, lecz niezapłaconych albo umorzonych odsetek od zobowiązań, w tym również od pożyczek (kredytów).
W konsekwencji samo naliczenie odsetek nie wystarcza do ich podatkowego rozliczenia. W większych strukturach dochodzą również ograniczenia dotyczące kosztów finansowania dłużnego, w tym art. 15c ustawy o CIT. Jeżeli przejęcie jest finansowane długiem, analizę odsetek warto prowadzić oddzielnie od ustalania podatkowego kosztu samych udziałów.
W interpretacji z dnia 8 stycznia 2026 r. (nr 0111-KDIB1-1.4010.541.2025.1.SG) Dyrektor KIS analizował również finansowanie przejęcia. Wskazał, że przy przychodach z różnych źródeł zapłacone odsetki mogą wymagać odpowiedniej alokacji. Dla podatnika oznacza to potrzebę zachowania dokumentacji celu finansowania oraz przepływów związanych z nabywaną spółką.
Ulga konsolidacyjna może pozwolić dodatkowo odliczyć część wydatków na przejęcie
Przy spełnieniu ustawowych warunków nabywca może rozważyć ulgę konsolidacyjną z art. 18ec ustawy o CIT. Mechanizm jest szczególnie interesujący dlatego, że pozwala odliczyć od podstawy opodatkowania określone koszty przejęcia do 250 000 zł, a jednocześnie art. 18ec ust. 7 zachowuje możliwość zaliczenia tych wydatków do kosztów podatkowych zgodnie z ogólnymi zasadami.
Art. 18ec ust. 1-7 ustawy o CIT stanowi:
- Podatnik będący przedsiębiorcą, uzyskujący przychody inne niż przychody z zysków kapitałowych, odlicza od podstawy opodatkowania ustalonej zgodnie z art. 18 kwoty wydatków na nabycie udziałów (akcji) w spółce posiadającej osobowość prawną, do wysokości dochodu uzyskanego w roku podatkowym przez podatnika z przychodów innych niż przychody z zysków kapitałowych, nie więcej jednak niż 250 000 zł w roku podatkowym, jeżeli łącznie są spełnione następujące warunki:
- spółka, której udziały (akcje) są nabywane, ma siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub w innym państwie, z którym Rzeczpospolita Polska zawarła umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania zawierającą podstawę prawną do uzyskania przez organ podatkowy informacji podatkowych od organu podatkowego tego innego państwa;
- główny przedmiot działalności spółki, o której mowa w pkt 1, jest tożsamy z przedmiotem działalności podatnika lub działalność takiej spółki może być racjonalnie uznana za działalność wspierającą działalność podatnika, przy czym działalność takiej spółki nie jest działalnością finansową;
- działalność, o której mowa w pkt 2, była przez spółkę i przez podatnika prowadzona przed dniem nabycia w niej przez podatnika udziałów (akcji) przez okres niekrótszy niż 24 miesiące;
- w okresie dwóch lat przed dniem nabycia udziałów (akcji) spółka i podatnik nie byli podmiotami powiązanymi w rozumieniu art. 11a ust. 1 pkt 4;
- podatnik w jednej transakcji nabywa udziały (akcje) spółki, o której mowa w ust. 1, w ilości stanowiącej bezwzględną większość praw głosu.
- Za wydatki na nabycie udziałów (akcji) w spółce będącej osobą prawną, o których mowa w ust. 1, uznaje się wydatki związane bezpośrednio z transakcją nabycia udziałów (akcji) w tej spółce na:
- obsługę prawną nabycia udziałów i akcji i ich wycenę,
- opłaty notarialne, sądowe i skarbowe,
- podatki i inne należności publicznoprawne zapłacone w Rzeczypospolitej Polskiej i za granicą
- Odliczeniu podlega kwota faktycznie poniesionych w roku podatkowym wydatków, o których mowa w ust. 1.
- Odliczenia, o którym mowa w ust. 1, dokonuje się w zeznaniu za rok podatkowy, w którym zostały nabyte udziały (akcje).
- W przypadku zbycia przez podatnika lub przez jego następcę prawnego udziałów (akcji), o których mowa w ust. 1, albo ich umorzenia przed upływem 36 miesięcy, licząc od dnia nabycia udziałów (akcji) w spółce, podatnik albo jego następca prawny jest obowiązany w rozliczeniu za rok podatkowy, w którym doszło do takiego zbycia lub umorzenia, zwiększyć podstawę opodatkowania o kwotę dokonanego odliczenia.
- Przepis ust. 5 stosuje się odpowiednio w przypadku, gdy podatnik lub jego następca prawny, przed upływem 36 miesięcy, licząc od dnia nabycia udziałów (akcji), o których mowa w ust. 1, zostanie postawiony w stan likwidacji, zostanie ogłoszona jego upadłość lub zaistnieją inne, przewidziane prawem okoliczności zakończenia działalności podatnika lub następcy prawnego.
- Wydatki odliczone od podstawy opodatkowania zgodnie z ust. 1 podlegają zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodów zgodnie z ustawą.
Cena udziałów i koszty finansowania dłużnego są wprost wyłączone z katalogu wydatków objętych ulgą. Ulga może natomiast obejmować między innymi obsługę prawną, wycenę, określone opłaty oraz podatki. W mojej ocenie przy większym przejęciu warto zbadać art. 18ec jeszcze przed zamknięciem transakcji, ponieważ część warunków dotyczy historii relacji między nabywcą a spółką przejmowaną oraz sposobu nabycia praw głosu.
W interpretacji Dyrektora KIS z dnia 8 stycznia 2026 r. (nr 0111-KDIB1-1.4010.541.2025.1.SG) organ zwrócił uwagę na literalne brzmienie art. 18ec ust. 3. W praktyce odliczenie obejmuje wydatki faktycznie poniesione w roku podatkowym, za który podatnik korzysta z ulgi, a sam fakt związku kosztu z transakcją nie przesuwa wydatku z wcześniejszego roku do okresu nabycia udziałów.
Sprzedaż udziałów przez spółkę z o.o. jest rozliczana w zyskach kapitałowych
Przychód ze sprzedaży udziałów przez spółkę z o.o. należy zasadniczo do źródła zyski kapitałowe. Ma to bezpośredni wpływ na stawkę podatku oraz możliwość rozliczenia ewentualnej straty.
Zgodnie z art. 7b ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy o CIT:
Za przychody z zysków kapitałowych uważa się inne, niż określone w pkt 1 i 2, przychody z udziału (akcji) w osobie prawnej lub spółce, o której mowa w art. 1 ust. 3, w tym przychody ze zbycia udziału (akcji), w tym ze zbycia dokonanego celem ich umorzenia.
Z kolei art. 19 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o CIT stanowi:
- Podatek, z zastrzeżeniem art. 21, art. 22, art. 24a, art. 24b, art. 24ca, art. 24d i art. 24f, wynosi:
- 19% podstawy opodatkowania;
- 9% podstawy opodatkowania od przychodów (dochodów) innych niż z zysków kapitałowych – w przypadku podatników, u których przychody osiągnięte w roku podatkowym nie przekroczyły wyrażonej w złotych kwoty odpowiadającej równowartości 2 000 000 euro, z wyjątkiem podatników określonych w pkt 5, przy czym:
- kwotę 2 000 000 euro przelicza się na złote według średniego kursu euro ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski na pierwszy dzień roboczy roku podatkowego, w zaokrągleniu do 1000 zł,
- jeżeli rok podatkowy podatnika był dłuższy albo krótszy niż 12 miesięcy, kwotę 2 000 000 euro ustala się jako iloczyn 1/12 tej kwoty i liczby pełnych miesięcy w tym roku podatkowym, a w przypadku gdy rok podatkowy nie obejmuje pełnego miesiąca kalendarzowego, za pełny miesiąc przyjmuje się okres trwający 30 dni.
Stawka 9% CIT dotyczy wyłącznie dochodów innych niż z zysków kapitałowych. Nawet spółka spełniająca warunki małego podatnika rozlicza więc dochód ze zwykłej sprzedaży udziałów zasadniczo według stawki 19%, o ile nie korzysta z odrębnego zwolnienia, na przykład przewidzianego dla spółki holdingowej.
Sprzedaż poniżej kosztu tworzy stratę w źródle zysków kapitałowych
Jeżeli cena sprzedaży jest niższa od podatkowego kosztu udziałów, spółka może wykazać stratę w źródle zysków kapitałowych. Taka strata pozostaje oddzielona od wyniku działalności operacyjnej. Dlatego transakcja udziałowa nie obniża automatycznie dochodu ze sprzedaży towarów lub usług w tym samym roku.
Zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy o CIT:
Dochodem ze źródła przychodów, z zastrzeżeniem art. 11c, art. 11i, art. 24a, art. 24b, art. 24ca, art. 24d i art. 24f, jest nadwyżka sumy przychodów uzyskanych z tego źródła nad kosztami ich uzyskania, osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty uzyskania przychodów przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła przychodów.
Art. 7 ust. 3 pkt 2a ustawy o CIT przewiduje:
Przy ustalaniu dochodu, o którym mowa w ust. 1, stanowiącego podstawę opodatkowania nie uwzględnia się straty poniesionej ze źródła przychodów.
Sposób rozliczenia straty określa art. 7 ust. 5 ustawy o CIT:
O wysokość straty ze źródła przychodów, poniesionej w roku podatkowym, podatnik może:
- obniżyć dochód uzyskany z tego źródła w najbliższych kolejno po sobie następujących pięciu latach podatkowych, z tym że kwota obniżenia w którymkolwiek z tych lat nie może przekroczyć 50% wysokości tej straty, albo
- obniżyć jednorazowo dochód uzyskany z tego źródła w jednym z najbliższych kolejno po sobie następujących pięciu lat podatkowych o kwotę nieprzekraczającą 5 000 000 zł, nieodliczona kwota podlega rozliczeniu w pozostałych latach tego pięcioletniego okresu, z tym że kwota obniżenia w którymkolwiek z tych lat nie może przekroczyć 50% wysokości tej straty.
W interpretacji Dyrektora KIS z dnia 17 maja 2026 r. (nr 0111-KDIB1-1.4010.120.2026.2.SH) organ potwierdził źródłowy charakter rozliczenia strat. W praktyce oznacza to, że przed sprzedażą pakietu ze stratą warto sprawdzić, czy spółka ma lub będzie miała inne dochody z zysków kapitałowych, z którymi strata może zostać rozliczona w ustawowym okresie.
Zwolnienie dla spółki holdingowej może wyłączyć dochód ze sprzedaży z CIT
Przy większych strukturach właścicielskich zwykłe rozliczenie ceny i kosztu nie zawsze prowadzi do podatku 19%. Ustawa o CIT przewiduje zwolnienie dochodu osiągniętego przez spółkę holdingową ze sprzedaży udziałów albo akcji spółki zależnej na rzecz podmiotu niepowiązanego. Przed transakcją trzeba jednak sprawdzić status sprzedającej spółki oraz spółki zależnej, wymagany okres spełniania warunków i strukturę aktywów targetu.
Kluczowa definicja spółki holdingowej wynika z art. 24m ust. 1 pkt 2 ustawy o CIT. Po zmianie obowiązującej od 1 października 2026 r. przepis stanowi:
2) spółce holdingowej – oznacza to spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, prostą spółkę akcyjną albo spółkę akcyjną będącą podatnikiem, o którym mowa w art. 3 ust. 1, spełniającą łącznie następujące warunki:
- posiada bezpośrednio na podstawie tytułu własności co najmniej 10% udziałów (akcji) w kapitale spółki zależnej,
- nie jest spółką tworzącą podatkową grupę kapitałową,
- nie korzysta ze zwolnień podatkowych, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 34 i 34a,
- prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą, przy czym przepis art. 24a ust. 18 stosuje się odpowiednio,
- udziałów (akcji) w tej spółce nie posiada, pośrednio lub bezpośrednio, udziałowiec (akcjonariusz) mający siedzibę lub zarząd lub zarejestrowany lub położony na terytorium lub w kraju:
- wymienionym w przepisach wydanych na podstawie art. 11j ust. 2,
- wskazanym w unijnym wykazie jurysdykcji niechętnych współpracy do celów podatkowych przyjmowanym przez Radę Unii Europejskiej, o którym mowa w art. 86a § 8 pkt 1 Ordynacji podatkowej,
- z którym Rzeczpospolita Polska nie ratyfikowała umowy międzynarodowej, w szczególności umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, albo Unia Europejska nie ratyfikowała umowy międzynarodowej, stanowiącej podstawę do uzyskania od organów podatkowych tego państwa informacji podatkowych.
Art. 24m ust. 2 ustawy o CIT dodaje wymóg czasowy:
Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się, jeżeli na dzień poprzedzający uzyskanie przychodów z dywidend albo zbycia udziałów (akcji) warunki określone w ust. 1 pkt 1-4 są spełnione nieprzerwanie przez okres co najmniej 2 lat.
Samo zwolnienie wynika z art. 24o ust. 1 i 3 ustawy o CIT:
- Zwalnia się od podatku dochodowego dochody osiągnięte przez spółkę holdingową z tytułu odpłatnego zbycia udziałów (akcji) krajowej spółki zależnej lub zagranicznej spółki zależnej na rzecz podmiotu niepowiązanego, o którym mowa w art. 11a ust. 1 pkt 3.
- Zwolnienie, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania do zbycia udziałów (akcji) krajowej spółki zależnej lub zagranicznej spółki zależnej, jeżeli co najmniej 50% wartości aktywów tych spółek, bezpośrednio lub pośrednio, stanowią nieruchomości położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub prawa do takich nieruchomości, przy czym przepis art. 3 ust. 4 stosuje się odpowiednio.
Od końca października 2025 r. art. 24o nie wymaga już wcześniejszego składania oświadczenia o zamiarze skorzystania ze zwolnienia. Przy planowaniu transakcji nadal trzeba natomiast zweryfikować wszystkie warunki statusowe oraz wyjątek dotyczący spółek, których aktywa są w co najmniej 50% związane z polskimi nieruchomościami.
Praktykę dotyczącą tego wyjątku pokazuje interpretacja Dyrektora KIS z dnia 28 listopada 2025 r. (nr 0111-KDIB2-1.4010.450.2025.1.AJ). Organ zaakceptował zastosowanie zwolnienia przy założeniu, że wartość aktywów będących nieruchomościami nie przekroczy ustawowego progu.
W sprawach z istotnym majątkiem nieruchomościowym warto więc ustalić współczynnik na podstawie danych spółki zależnej jeszcze przed podpisaniem umowy sprzedaży.
Earn-out może przesunąć część przychodu i skomplikować zwolnienie holdingowe
W umowach sprzedaży udziałów część ceny bywa uzależniona od przyszłego wyniku finansowego spółki, na przykład EBITDA. Takie dodatkowe wynagrodzenie nadal może pozostawać przychodem ze zbycia udziałów, ale moment jego powstania wymaga analizy warunków umownych. Ma to znaczenie również dla zwolnienia holdingowego, ponieważ status sprzedającego bada się na dzień poprzedzający uzyskanie przychodu ze zbycia.
W interpretacji Dyrektora KIS z dnia 17 grudnia 2025 r. (nr 0111-KDWB.4010.192.2025.1.APA) organ uznał, że zarówno podstawowa cena, jak i earn-out stanowią przychód z zysków kapitałowych. Jednocześnie odmówił zastosowania zwolnienia z art. 24o do dodatkowego wynagrodzenia, ponieważ w momencie powstania tego przychodu sprzedający nie posiadał już udziałów i nie spełniał definicji spółki holdingowej.
Z mojego punktu widzenia to bardzo praktyczne ostrzeżenie przy konstruowaniu ceny sprzedaży. Harmonogram i warunki earn-out wpływają nie tylko na ekonomię transakcji, lecz także na moment podatkowy oraz możliwość zastosowania preferencji. Przy istotnej części warunkowej warto przeanalizować tę kwestię przed podpisaniem SPA.
Wymiana udziałów, połączenie i podział wymagają odtworzenia historii podatkowej pakietu
Najprostsza sytuacja występuje wtedy, gdy spółka kupiła udziały za gotówkę. Przy wymianie udziałów, połączeniach, podziałach i aportach koszt przy przyszłej sprzedaży może wynikać z przepisów szczególnych. Sama wartość księgowa inwestycji albo cena historyczna poprzedniego właściciela może wtedy prowadzić do błędnego wyniku.
Dla spółki nabywającej udziały w ramach wymiany udziałów art. 16 ust. 1 pkt 8e ustawy o CIT stanowi:
Nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wydatków poniesionych przez spółkę nabywającą przy wymianie udziałów; wydatki te – w wysokości odpowiadającej nominalnej wartości udziałów (akcji) wydanych wspólnikom spółki, której udziały są nabywane, powiększonych o zapłatę w gotówce, o której mowa w art. 12 ust. 4d – są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów (akcji).
W przypadku połączeń i podziałów znaczenie mają również art. 16 ust. 1 pkt 8c oraz przepisy art. 15 regulujące koszt nowych udziałów. Dlatego przy pakiecie, który przeszedł przez kilka reorganizacji, rekomenduję odtworzenie całej sekwencji czynności, dokumentów i wartości podatkowych. Taka analiza jest znacznie łatwiejsza w momencie restrukturyzacji niż kilka lat później, gdy pojawia się nabywca.
Aktualną granicę zastosowania art. 16 ust. 1 pkt 8 i 8e dobrze pokazuje interpretacja Dyrektora KIS z dnia 15 września 2026 r. (nr 0111-KDIB1-1.4010.430.2026.2.SG). W sprawie udziały miały zostać unicestwione wskutek połączenia bez ich odpłatnego zbycia. Organ podkreślił:
unicestwienie udziałów wskutek połączenia nie jest tożsame z ich odpłatnym zbyciem
W rezultacie sam fakt ekonomicznej utraty udziałów nie uruchamiał kosztu przewidzianego dla ich sprzedaży.
Przykład liczbowy – zakup, koszty doradcze i późniejsza sprzedaż
Załóżmy, że spółka A kupuje 100% udziałów w spółce B za 3 000 000 zł. Przy zakupie płaci 30 000 zł podatku od czynności cywilnoprawnych oraz 120 000 zł za prawne, podatkowe i finansowe due diligence. Transakcja jest finansowana częściowo kredytem. Po trzech latach spółka A sprzedaje cały pakiet za 4 500 000 zł.
Cena 3 000 000 zł oraz 30 000 zł PCC, przy założeniu kwalifikacji jako bezpośrednich wydatków na nabycie, nie obniżają dochodu w roku zakupu. Zostaną rozpoznane przy sprzedaży. Podstawowy wynik na samej sprzedaży wyniesie więc 1 470 000 zł: 4 500 000 zł przychodu minus 3 030 000 zł kosztu. Jeżeli spółka nie korzysta ze zwolnienia holdingowego i nie występują inne korekty, dochód ten należy do zysków kapitałowych i podlega zasadniczo stawce 19%.
Kwota 120 000 zł za due diligence może zostać potraktowana odmiennie. Jeżeli usługi mają charakter pośredni i nie warunkują skutecznego nabycia udziałów, ich potrącenie może nastąpić w dacie poniesienia. Trzeba jednak ustalić właściwe źródło przychodów. Dodatkowo część kwalifikowanych wydatków może spełniać warunki ulgi konsolidacyjnej z art. 18ec, jeżeli wszystkie przesłanki tego przepisu są spełnione.
Odsetki od kredytu nie zwiększają automatycznie kosztu podatkowego udziałów. Ich rozliczenie następuje według reguł dotyczących kosztów finansowania, z uwzględnieniem momentu zapłaty, przypisania do źródła oraz ewentualnego limitu z art. 15c ustawy o CIT.
Dokumentacja kosztu udziałów powinna powstawać od dnia nabycia
Przy inwestycjach utrzymywanych przez kilka lat sam zapis w księgach może okazać się niewystarczający do odtworzenia podatkowego kosztu sprzedaży. W praktyce przechowuję i rekomenduję przechowywanie przede wszystkim umowy nabycia udziałów, potwierdzeń zapłaty ceny, dokumentów dotyczących PCC lub podatku zagranicznego, umów z doradcami, faktur, raportów due diligence, uchwał organów spółki oraz dokumentacji finansowania.
Szczególnego znaczenia nabiera opis usług doradczych. Dobrze przygotowana umowa i faktura pozwalają ustalić, czy dana czynność była elementem koniecznym nabycia, czy wspierała analizę inwestycji. Jeżeli zakres usługi jest mieszany, warto wyodrębnić poszczególne komponenty. Takie rozdzielenie ułatwia późniejsze zastosowanie art. 16 ust. 1 pkt 8, art. 15 ust. 4d oraz ewentualnie art. 18ec ustawy o CIT.
Jeżeli po zakupie dochodzi do połączenia, podziału, wymiany udziałów, umorzenia części pakietu albo innej reorganizacji, podatkową historię inwestycji warto aktualizować na bieżąco. Przy sprzedaży po kilku latach najwięcej problemów powstaje wtedy, gdy spółka ma jedynie aktualną wartość bilansową udziałów, a brakuje dokumentacji pokazującej, jak powstał ich koszt podatkowy.
Najczęstsze błędy przy rozliczaniu zakupu i sprzedaży udziałów
Rozpoznanie całej ceny jako kosztu w roku zakupu
Cena nabycia udziałów jest objęta regułą z art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT. W typowym zakupie gotówkowym jej podatkowe rozliczenie następuje dopiero przy odpłatnym zbyciu. Księgowe ujęcie inwestycji albo przepływ środków pieniężnych nie zmieniają tej zasady.
Odroczenie wszystkich wydatków okołotransakcyjnych do momentu sprzedaży
Due diligence, doradztwo, wyceny i inne usługi przygotowawcze mogą być kosztami pośrednimi. Automatyczne doliczenie każdej faktury związanej z przejęciem do historycznego kosztu udziałów może prowadzić do przesunięcia kosztu na niewłaściwy okres.
Pominięcie podziału na zyski kapitałowe i działalność operacyjną
Rozpoznanie kosztu to pierwszy etap. Przy kosztach pośrednich trzeba ustalić źródło przychodów. Sprzedaż udziałów należy zasadniczo do zysków kapitałowych, a koszty wspierające również działalność operacyjną mogą wymagać analizy celu oraz proporcjonalnej alokacji.
Brak analizy ulgi konsolidacyjnej i zwolnienia holdingowego przed transakcją
Art. 18ec oraz art. 24m-24o ustawy o CIT mogą istotnie zmienić ekonomiczny wynik przejęcia i późniejszej sprzedaży. Część warunków musi być spełniona przez określony czas albo wynika z historii relacji między podmiotami. Z tego względu sprawdzenie preferencji dopiero po podpisaniu umowy może być spóźnione.
Ustalanie kosztu restrukturyzowanego pakietu wyłącznie według ksiąg rachunkowych
Przepisy podatkowe przewidują własne reguły dla wymiany udziałów, połączeń, podziałów i aportów. Koszt podatkowy może więc odbiegać od aktualnej wartości bilansowej. Przy reorganizowanym pakiecie punktem wyjścia powinna być historia prawna i podatkowa udziałów.
Podsumowanie
Przy zwykłym zakupie udziałów za gotówkę cena nabycia oraz inne bezpośrednie wydatki warunkujące zakup są co do zasady rozpoznawane jako koszt dopiero przy odpłatnym zbyciu udziałów. Koszty due diligence, doradztwa i wycen mogą być potrącane wcześniej jako koszty pośrednie, jeżeli ich charakter na to pozwala. Finansowanie dłużne wymaga odrębnej analizy, a koszty pośrednie trzeba przypisać do właściwego źródła przychodów.
Przy większej transakcji warto dodatkowo sprawdzić ulgę konsolidacyjną oraz zwolnienie dla spółek holdingowych. Sprzedaż udziałów jest zasadniczo rozliczana w zyskach kapitałowych według stawki 19%, lecz spełnienie warunków art. 24o może prowadzić do zwolnienia dochodu. Z kolei strata ze sprzedaży pozostaje stratą z tego samego źródła i podlega rozliczeniu na zasadach art. 7 ustawy o CIT.
W praktyce najbezpieczniejszym podejściem jest prowadzenie podatkowej historii pakietu od dnia jego nabycia. Pozwala to prawidłowo rozliczyć cenę, koszty transakcyjne, kolejne reorganizacje i przyszłą sprzedaż, a przy okazji nie przeoczyć preferencji, które mogą zależeć od okoliczności istniejących jeszcze przed zawarciem transakcji.
Potrzebujesz indywidualnej analizy podatkowej?
Opisz krótko swoją sytuację i zakres zagadnień, które chcesz przeanalizować.
Artur Chamot – licencjonowany doradca podatkowy (nr wpisu 13805) i radca prawny (nr wpisu GD/GD/2830). Z ponad 13-letnim doświadczeniem, specjalizuje się we wspieraniu przedsiębiorców i osób fizycznych w kluczowych obszarach podatków (CIT, PIT, VAT) i prawa gospodarczego. Praktyczne doświadczenie zdobywał, prowadząc złożone projekty, w tym badania due diligence w procesach M&A oraz prowadząc bieżące doradztwo podatkowe dla osób fizycznych i prawnych.