Darowizna udziałów w spółce z o.o. – skutki w PIT i podatku od spadków i darowizn
Darowizna udziałów w spółce z o.o. jest często wykorzystywana przy sukcesji rodzinnej, przekazywaniu firmy dzieciom albo porządkowaniu struktury właścicielskiej przed zmianą pokoleniową. Sama czynność może być podatkowo neutralna, ale wymaga jednoczesnego sprawdzenia skutków po stronie darczyńcy, obdarowanego i spółki. Szczególne znaczenie mają też forma umowy, treść umowy spółki, obowiązek złożenia SD-Z2 oraz sposób ustalenia wartości rynkowej udziałów.
W sprawach, z którymi spotykam się w praktyce, najwięcej problemów pojawia się dopiero po kilku latach. Obdarowany chce sprzedać udziały i zakłada, że może rozliczyć koszt historycznie poniesiony przez darczyńcę. Ustawa o PIT przewiduje w tym zakresie znacznie mniej korzystne zasady niż przy dziedziczeniu. Dlatego skutki przyszłej sprzedaży warto policzyć już przed zawarciem umowy darowizny.
Darowizna udziałów – od czego zacząć analizę
Punktem wyjścia jest ustalenie, czy planowana czynność rzeczywiście ma charakter darowizny. Ma to znaczenie zarówno dla podatków, jak i dla późniejszej oceny kosztów podatkowych. Zgodnie z art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego:
Przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku.
Istotą darowizny jest więc nieodpłatność. Jeżeli przekazanie udziałów stanowi element rozliczenia, spłaty, wzajemnego świadczenia albo wcześniej uzgodnionej transakcji, kwalifikacja podatkowa może być inna. W podobnych sprawach ustalam zatem nie tylko treść samej umowy, lecz również gospodarczy kontekst przekazania udziałów.
Trzeba też rozdzielić cztery odrębne pytania. Pierwsze dotyczy PIT darczyńcy. Drugie – podatku od spadków i darowizn po stronie obdarowanego. Trzecie – wymogów korporacyjnych związanych z przeniesieniem udziałów. Czwarte – opodatkowania przyszłej sprzedaży udziałów przez obdarowanego. Każdy z tych poziomów opiera się na innych przepisach.
Czy darowizna udziałów powoduje PIT?
PIT po stronie darczyńcy
W typowej darowiźnie darczyńca nie otrzymuje ceny ani innego świadczenia wzajemnego. Z tego względu samo przeniesienie udziałów pod tytułem darmym zasadniczo nie powoduje po jego stronie powstania przychodu.
Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o PIT:
Przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.
W podobnym kierunku wypowiedział się Dyrektor KIS w interpretacji z dnia 5 grudnia 2024 r. (nr 0114-KDIP3-1.4011.831.2024.1.EC). Sprawa dotyczyła nieodpłatnego przekazania m.in. udziałów w spółce z o.o. do fundacji rodzinnej. Organ potwierdził neutralność po stronie przekazującego.
Wniesienie przez Wnioskodawcę Mienia na pokrycie/zwiększenie funduszu założycielskiego lub zapasowego Fundacji rodzinnej lub w formie darowizny niezwiększającej tych funduszów nie będzie powodować powstania u Wnioskodawcy dochodu (przychodu) z tytułu przeniesienia własności Mienia w postaci udziałów w sp. z o.o.
W praktyce warto dopilnować, aby dokumenty rzeczywiście potwierdzały nieodpłatny charakter czynności. Jeżeli przekazanie udziałów ma charakter zwrotny albo pozostaje elementem innego rozliczenia, analiza powinna objąć tę szerszą konstrukcję, a nie sam tytuł umowy.
PIT po stronie obdarowanego
Po stronie obdarowanego nabycie udziałów w drodze darowizny znajduje się w reżimie podatku od spadków i darowizn. Ustawa o PIT wyłącza takie przychody ze swojego zakresu.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT:
Przepisów ustawy nie stosuje się do przychodów podlegających przepisom o podatku od spadków i darowizn.
Otrzymanie udziałów nie powoduje więc u obdarowanego podatku PIT w momencie darowizny. Kluczowe staje się ustalenie, czy nabycie korzysta ze zwolnienia w podatku od spadków i darowizn oraz jakie obowiązki formalne trzeba wykonać.
Podatek od spadków i darowizn – pełne zwolnienie dla najbliższej rodziny
Największe znaczenie przy sukcesji rodzinnej ma art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przepis obejmuje małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. Darowizna udziałów pomiędzy osobami należącymi do tego kręgu może korzystać z pełnego zwolnienia, jeżeli spełnione zostaną warunki ustawowe.
Zgodnie z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn:
Zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli: 1) zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2-5, 7 i 8 oraz ust. 1a-2, a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia – w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4, oraz 2) w przypadku gdy przedmiotem nabycia tytułem darowizny lub polecenia darczyńcy są środki pieniężne, a ich wartość doliczona do wartości majątku nabytego dotychczas od tej samej osoby w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok przekracza kwotę określoną w art. 9 ust. 1 pkt 1 – udokumentują ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym.
Przy darowiźnie udziałów warunek dotyczący udokumentowania przelewu pieniędzy nie ma zastosowania, ponieważ przedmiotem nabycia są prawa udziałowe. W typowej umowie zawartej z podpisami notarialnie poświadczonymi zasadniczym warunkiem zachowania zwolnienia jest terminowe zgłoszenie nabycia na formularzu SD-Z2.
Od kiedy liczyć sześć miesięcy na SD-Z2?
Termin sześciu miesięcy liczy się od dnia powstania obowiązku podatkowego. Przy udziałach znaczenie ma szczególna forma wymagana przez Kodeks spółek handlowych.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn:
Obowiązek podatkowy powstaje przy nabyciu w drodze darowizny – z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a w razie zawarcia umowy bez zachowania przewidzianej formy – z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia; jeżeli ze względu na przedmiot darowizny przepisy wymagają szczególnej formy dla oświadczeń obu stron, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia takich oświadczeń.
Przy standardowej darowiźnie udziałów zawieranej w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi termin należy więc wiązać z prawidłowym dokonaniem czynności w formie wymaganej dla przeniesienia udziałów. W praktyce bezpiecznie jest ustalić datę obowiązku już przy podpisywaniu umowy i od razu przygotować zgłoszenie SD-Z2.
Kiedy SD-Z2 nie trzeba składać?
Ustawa przewiduje wyjątki od obowiązku zgłoszenia. Szczególnie ważny jest wyjątek dotyczący czynności dokonanych w formie aktu notarialnego.
Zgodnie z art. 4a ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn:
Obowiązek zgłoszenia nie obejmuje przypadków, gdy: 1) wartość majątku ostatnio nabytego doliczona do wartości majątku nabytego dotychczas od tej samej osoby lub po tej samej osobie w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok nie przekracza kwoty określonej w art. 9 ust. 1 pkt 1 lub 2) nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego albo w tej formie zostało złożone oświadczenie woli jednej ze stron.
To rozróżnienie ma duże znaczenie przy udziałach. Poświadczenie podpisów przez notariusza nie jest tym samym co zawarcie umowy w formie aktu notarialnego. Sama obecność notariusza przy poświadczeniu podpisów nie zwalnia więc automatycznie z obowiązku SD-Z2. Właśnie ten element uważam za jedną z najczęstszych praktycznych pułapek przy rodzinnych darowiznach udziałów.
Forma darowizny udziałów – dlaczego zwykła umowa pisemna nie wystarcza
Kodeks spółek handlowych wprowadza szczególną formę dla zbycia udziałów w spółce z o.o. Obejmuje ona również darowiznę, ponieważ darowizna prowadzi do zbycia udziału na rzecz innej osoby.
Zgodnie z art. 180 § 1 Kodeksu spółek handlowych:
Zbycie udziału, jego części lub ułamkowej części udziału oraz jego zastawienie powinno być dokonane w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi.
W praktyce dokument powinien precyzyjnie wskazywać strony, spółkę, liczbę i numery udziałów, ich wartość nominalną oraz tytuł nieodpłatnego przeniesienia. Jeżeli przedmiotem darowizny jest tylko część posiadanych udziałów albo ułamkowa część udziału, dodatkowo trzeba sprawdzić, czy konstrukcja udziałów i umowa spółki pozwalają na taki sposób rozporządzenia.
Dla bezpieczeństwa dokumentacyjnego rekomenduję również zachowanie dowodu wartości udziałów na dzień darowizny, zgody spółki lub innego wymaganego dokumentu korporacyjnego oraz potwierdzenia zawiadomienia spółki o zmianie wspólnika.
Jak ustalić wartość udziałów do podatku od spadków i darowizn
Przy darowiźnie udziałów wartość nominalna zapisana w umowie spółki może istotnie różnić się od rzeczywistej wartości ekonomicznej pakietu. Dla podatku od spadków i darowizn punktem odniesienia jest wartość rynkowa prawa majątkowego, a nie sama wartość nominalna udziałów.
Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn:
Podstawę opodatkowania stanowi wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów (czysta wartość), ustalona według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli przed dokonaniem wymiaru podatku nastąpi ubytek rzeczy spowodowany siłą wyższą, do ustalenia wartości przyjmuje się stan rzeczy w dniu dokonania wymiaru, a odszkodowanie za ubytek należne z tytułu ubezpieczenia wlicza się do podstawy wymiaru.
Z kolei art. 8 ust. 1 i 3 tej ustawy stanowi:
1. Wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych przyjmuje się w wysokości określonej przez nabywcę, jeżeli odpowiada ona wartości rynkowej tych rzeczy i praw, a wartość praw do wkładów oszczędnościowych – w wysokości tych wkładów.
3. Wartość rynkową rzeczy lub praw majątkowych określa się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich miejsca położenia, stanu i stopnia zużycia, oraz w obrocie prawami majątkowymi tego samego rodzaju, z dnia powstania obowiązku podatkowego.
Przy niepublicznej spółce z o.o. ustalenie wartości może wymagać analizy sytuacji finansowej spółki, wartości jej aktywów, zdolności do generowania zysku, zadłużenia, pozycji rynkowej oraz praw związanych z konkretnym pakietem. Pakiet większościowy i pakiet mniejszościowy mogą mieć inną wartość jednostkową. Przy większych transakcjach warto rozważyć profesjonalną wycenę, nawet jeżeli ustawa nie wprowadza ogólnego obowiązku posiadania operatu dla każdej darowizny udziałów.
Ma to znaczenie także wtedy, gdy darowizna korzysta z pełnego zwolnienia rodzinnego. Wartość ujawniona w SD-Z2 pozostaje elementem dokumentacji czynności i może być istotna przy późniejszych zdarzeniach dotyczących udziałów.
Darowizna z poleceniem albo obowiązkiem przekazywania dywidendy
Darowizna udziałów może być połączona z poleceniem darczyńcy. Przykładem jest obowiązek przekazywania darczyńcy określonych kwot odpowiadających dywidendom wypłacanym z darowanych udziałów. Taka konstrukcja wymaga odrębnej analizy podatkowej samego nabycia udziałów oraz późniejszego wykonania polecenia.
Dobrze pokazuje to interpretacja Dyrektora KIS z dnia 13 grudnia 2024 r. (nr 0111-KDIB2-3.4015.301.2024.1.MD). W sprawie matka darowała córce część udziałów i nałożyła na nią obowiązek przekazywania kwot równych dywidendzie. Organ zaakceptował możliwość zastosowania zwolnienia przy wykonaniu polecenia po spełnieniu warunków ustawowych.
Stanowisko, które przedstawiła Pani we wniosku jest prawidłowe.
Z praktycznego punktu widzenia polecenie, prawo do świadczeń na rzecz darczyńcy albo inne dodatkowe obowiązki powinny być analizowane przed podpisaniem umowy. Takie postanowienia mogą tworzyć odrębne zdarzenia podatkowe i wpływać na sposób dokumentowania przepływów między członkami rodziny.
Czy umowa spółki może ograniczyć darowiznę
Przed przygotowaniem umowy darowizny trzeba sprawdzić treść umowy spółki. W wielu spółkach przewidziana jest zgoda spółki, prawo pierwszeństwa, prawo pierwokupu albo inne mechanizmy ograniczające zmianę wspólnika. Darowizna jest jednym ze sposobów zbycia udziału i podlega tym ograniczeniom, jeżeli ich treść obejmuje daną czynność.
Zgodnie z art. 182 § 1 Kodeksu spółek handlowych:
Zbycie udziału, jego części lub ułamkowej części udziału oraz zastawienie udziału umowa spółki może uzależnić od zgody spółki albo w inny sposób ograniczyć.
W praktyce zaczynam analizę korporacyjną właśnie od tego przepisu i konkretnych postanowień umowy spółki. Pozwala to ustalić, czy potrzebna jest uchwała, zgoda zarządu lub wspólników, zachowanie określonej procedury ofertowej albo umożliwienie innym wspólnikom pierwszeństwa nabycia.
Po darowiźnie trzeba zawiadomić spółkę
Samo skuteczne zawarcie umowy pomiędzy darczyńcą i obdarowanym nie kończy czynności organizacyjnych. Przejście udziału powinno zostać zgłoszone spółce wraz z dowodem dokonania czynności.
Zgodnie z art. 187 § 1 Kodeksu spółek handlowych:
O przejściu udziału, jego części lub ułamkowej części udziału na inną osobę oraz o ustanowieniu zastawu lub użytkowania udziału zainteresowani zawiadamiają spółkę, przedstawiając dowód przejścia bądź ustanowienia zastawu lub użytkowania. Przejście udziału, jego części lub ułamkowej części udziału oraz ustanowienie zastawu lub użytkowania jest skuteczne wobec spółki od chwili, gdy spółka otrzyma od jednego z zainteresowanych zawiadomienie o tym wraz z dowodem dokonania czynności.
Dla obdarowanego ma to bezpośrednie znaczenie praktyczne. Do czasu prawidłowego zawiadomienia spółka może nadal traktować zbywcę jako wspólnika na potrzeby wykonywania praw udziałowych. Po zawiadomieniu zarząd powinien odpowiednio zaktualizować księgę udziałów oraz wykonać dalsze obowiązki rejestrowe właściwe dla danej sytuacji.
Udziały objęte wspólnością majątkową małżeńską
Osobny problem powstaje, gdy udziały są składnikiem majątku wspólnego małżonków, a darczyńcą w umowie ma być tylko jeden z nich. W takim przypadku trzeba rozdzielić sferę majątkową małżonków od tego, kto jest stroną umowy darowizny i wykonuje prawa wspólnika.
Zgodnie z art. 37 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:
Zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania: 1) czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości lub użytkowania wieczystego, jak również prowadzącej do oddania nieruchomości do używania lub pobierania z niej pożytków; 2) czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia prawa rzeczowego, którego przedmiotem jest budynek lub lokal; 3) czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia i wydzierżawienia gospodarstwa rolnego lub przedsiębiorstwa; 4) darowizny z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych.
W kontekście darowizny udziałów bardzo ważny jest wyrok NSA z dnia 17 października 2013 r. (sygn. akt II FSK 2915/11). Sprawa dotyczyła darowizny udziałów pomiędzy rodzeństwem, gdy udziały należały do majątku wspólnego darczyńcy i jego małżonki. NSA uznał, że zgoda małżonka darczyńcy nie czyni go automatycznie stroną umowy.
Zgoda współmałżonka darczyńcy (…) nie wpływa na zasadność zastosowania zwolnienia podatkowego przewidzianego w art. 4a ust. 1 pkt 1 (…), bowiem współmałżonek darczyńcy nie jest stroną powyższej czynności prawnej.
W sprawach rodzinnych ma to bardzo praktyczne znaczenie. Trzeba prawidłowo ustalić, kto jest darczyńcą, kto składa oświadczenie o darowiźnie, czy wymagana jest zgoda drugiego małżonka i jaka relacja rodzinna łączy obdarowanego z rzeczywistą stroną czynności.
Co z PIT przy późniejszej sprzedaży darowanych udziałów
Ten etap jest najważniejszy z punktu widzenia planowania sukcesji. Darowizna może być całkowicie zwolniona z podatku od spadków i darowizn, a mimo to późniejsza sprzedaż udziałów przez obdarowanego może wygenerować wysoki PIT. Powodem jest sposób ustalania kosztów uzyskania przychodów.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a ustawy o PIT:
Za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się przychody z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych.
Zgodnie z art. 30b ust. 1 ustawy o PIT:
Od dochodów uzyskanych: 1) z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw z nich wynikających, 2) z odpłatnego zbycia udziałów (akcji), 3) z odpłatnego zbycia udziałów w spółdzielni, 4) z tytułu objęcia udziałów (akcji) albo wkładów w spółdzielni w zamian za wkład niepieniężny, 5) z umorzenia, odkupienia, wykupienia albo unicestwienia w inny sposób tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych – podatek dochodowy wynosi 19% uzyskanego dochodu.
Dla udziałów nabytych odpłatnie podstawowym przepisem kosztowym jest art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o PIT:
Nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, a także wydatków na nabycie tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych; wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, w tym z tytułu wykupu przez emitenta papierów wartościowych, a także z odkupienia albo umorzenia tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych, z zastrzeżeniem ust. 3e.
Obdarowany nie ponosi jednak wydatku na nabycie udziałów od darczyńcy. Ustawa przewiduje przeniesienie historycznego kosztu poprzedniego właściciela w przypadku spadku, a nie w przypadku darowizny.
Zgodnie z art. 22 ust. 1m ustawy o PIT:
W przypadku odpłatnego zbycia udziałów w spółce kapitałowej, udziałów w spółdzielni oraz papierów wartościowych, wykupu przez emitenta papierów albo umorzenia, odkupienia, wykupienia albo unicestwienia w inny sposób tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych, a także zwrotu wkładów albo udziałów w spółdzielni, nabytych przez podatnika w drodze spadku, kosztami uzyskania przychodu są wydatki poniesione przez spadkodawcę w celu objęcia lub nabycia tych udziałów w spółce kapitałowej oraz papierów wartościowych, udziałów albo wkładów w spółdzielni, a także na nabycie tych tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych.
Problem ten został wprost rozstrzygnięty w interpretacji Dyrektora KIS z dnia 15 lipca 2024 r. (nr 0113-KDIPT2-3.4011.352.2024.1.MS). Podatniczka otrzymała udziały w darowiźnie od męża, a następnie je sprzedała. Organ odmówił rozliczenia wydatków poniesionych wcześniej przez darczyńcę.
Ponieważ przepis art. 22 ust. 1m ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, nie upoważnia do uznania za koszty uzyskania przychodu wydatku poniesionego na nabycie udziałów przez darczyńcę, to Pani uczynić tego nie może.
Ustawa przewiduje jednocześnie szczególne zwolnienie związane z podatkiem od spadków i darowizn. Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 105 ustawy o PIT:
Wolny od podatku dochodowego jest dochód uzyskany ze zbycia udziałów w spółce kapitałowej, udziałów w spółdzielni, papierów wartościowych oraz z umorzenia, odkupienia, wykupienia albo unicestwienia w inny sposób tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych i ze zbycia tych tytułów uczestnictwa, otrzymanych w drodze darowizny – w części odpowiadającej kwocie zapłaconego podatku od spadków i darowizn.
Jeżeli darowizna pomiędzy najbliższą rodziną korzystała z pełnego zwolnienia z art. 4a, podatek od spadków i darowizn wynosił 0 zł. W takim wariancie art. 21 ust. 1 pkt 105 nie daje realnej kwoty zwolnienia przy późniejszej sprzedaży. To właśnie dlatego darowizna udziałów przed planowaną sprzedażą wymaga szczególnej ostrożności.
Przykład – darowizna udziałów, a następnie sprzedaż
Załóżmy, że ojciec objął udziały za 200 000 zł. Po kilku latach udziały są warte 1 000 000 zł i zostają darowane córce. Córka składa SD-Z2 w terminie i korzysta z pełnego zwolnienia rodzinnego. Po roku sprzedaje udziały za 1 200 000 zł.
Historyczne 200 000 zł wydane przez ojca co do zasady nie przechodzi na córkę jako jej koszt podatkowy. Jeżeli córka nie poniosła własnych wydatków kwalifikowanych jako koszt sprzedaży udziałów, a od darowizny nie zapłacono podatku od spadków i darowizn, podstawa opodatkowania może być zbliżona do całego przychodu ze sprzedaży. Przy dochodzie 1 200 000 zł podatek według stawki 19% wyniósłby 228 000 zł.
Przykład jest uproszczony i w konkretnej sprawie trzeba zbadać wszystkie wydatki mogące wpływać na wynik podatkowy. Pokazuje jednak zasadniczą różnicę między neutralnością samej darowizny a skutkiem przyszłego zbycia udziałów.
Darowizna i spadek mogą dawać inny koszt przy sprzedaży
Z punktu widzenia przyszłej sprzedaży różnica pomiędzy darowizną a dziedziczeniem może być bardzo duża. Art. 22 ust. 1m pozwala spadkobiercy uwzględnić wydatki poniesione przez spadkodawcę na nabycie lub objęcie udziałów. Analogicznej regulacji dla darowizny nie ma. W przypadku udziałów o wysokiej wartości i niskim historycznym koszcie ta różnica powinna być elementem planowania sukcesyjnego.
W mojej ocenie przed przekazaniem większego pakietu udziałów warto policzyć co najmniej dwa scenariusze: utrzymanie udziałów przez obdarowanego oraz sprzedaż w perspektywie kilku lat. Jeżeli sprzedaż jest realnie rozważana, wpływ kosztu podatkowego może być ważniejszy niż sama neutralność darowizny w dniu jej dokonania.
Przy udziałach nie ma pięcioletniego terminu jak przy nieruchomościach
Przychód ze sprzedaży udziałów jest kwalifikowany do kapitałów pieniężnych i rozliczany według art. 30b ustawy o PIT. Ustawa nie przewiduje dla udziałów mechanizmu, zgodnie z którym po upływie pięciu lat prywatna sprzedaż przestaje podlegać opodatkowaniu. Taki termin dotyczy określonych nieruchomości i praw wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o PIT, a nie udziałów w spółce z o.o.
Dla obdarowanego oznacza to, że samo wieloletnie przetrzymywanie udziałów nie tworzy zwolnienia z PIT przy sprzedaży. Kluczowe pozostają przychód, prawidłowo ustalone koszty oraz ewentualne szczególne zwolnienia.
Co z estońskim CIT po stronie spółki
Jeżeli spółka, której udziały są darowane, korzysta z ryczałtu od dochodów spółek, warto dodatkowo sprawdzić, czy czynność nie powoduje skutków po stronie samej spółki. Jest to odrębny poziom analizy od PIT darczyńcy i podatku od spadków i darowizn obdarowanego.
W interpretacji Dyrektora KIS z dnia 19 listopada 2025 r. (nr 0114-KDIP2-2.4010.463.2025.4.ASK) organ oceniał darowiznę udziałów na rzecz zstępnego w kontekście ukrytych zysków po stronie spółki objętej estońskim CIT. Dyrektor KIS stwierdził:
darowizna udziałów w Spółce dokonana przez Panią na rzecz Pani zstępnego – czyli wnuka nie stanowi ukrytych zysków dla Spółki.
Zakres tej interpretacji jest wąski i dotyczy konkretnego modelu rozliczeń spółki. Pokazuje jednak, że przy estońskim CIT warto dodać do analizy również poziom podatnika CIT, zwłaszcza gdy z darowizną są powiązane inne świadczenia na rzecz wspólników albo osób z nimi powiązanych.
Jak przygotować darowiznę udziałów w praktyce
W podobnych sprawach zaczynam od historii udziałów. Ustalam, kiedy i w jaki sposób zostały objęte lub nabyte, z jakiego majątku pochodziły środki na ich nabycie, czy pozostają objęte wspólnością małżeńską oraz jaki koszt historyczny poniósł obecny wspólnik. Te informacje są potrzebne zwłaszcza wtedy, gdy obdarowany może w przyszłości sprzedać udziały.
Następnie analizuję umowę spółki i dokumentację korporacyjną. Trzeba ustalić, czy darowizna wymaga zgody spółki, czy inni wspólnicy mają prawa pierwszeństwa oraz czy planowany pakiet można przenieść w zakładanym kształcie. Dopiero po tej analizie warto przygotowywać umowę darowizny.
Podatki, SD-Z2 i zawiadomienie spółki
Kolejny etap obejmuje podatki i dokumentację. Należy ustalić wartość rynkową udziałów, datę powstania obowiązku podatkowego, obowiązek SD-Z2 oraz ewentualne skutki polecenia darczyńcy lub innych dodatkowych postanowień. Po podpisaniu umowy trzeba zawiadomić spółkę i doprowadzić do aktualizacji dokumentacji udziałowej.
Przy większych pakietach warto policzyć także przyszłą sprzedaż
Przy większych pakietach rekomenduję również przygotowanie krótkiego memorandum podatkowego pokazującego skutek przyszłej sprzedaży. Dzięki temu darczyńca i obdarowany wiedzą przed dokonaniem czynności, czy sukcesja przez darowiznę rzeczywiście odpowiada ich planowi, czy też warto porównać ją z innymi wariantami przeniesienia majątku.
W praktyce właśnie zestawienie neutralności samej darowizny z opodatkowaniem późniejszego zbycia udziałów daje pełny obraz transakcji. Przy udziałach o dużej wartości różnica w sposobie ustalenia kosztów podatkowych może sięgać setek tysięcy złotych, dlatego ten element powinien zostać policzony przed podpisaniem umowy, a nie dopiero przed sprzedażą.
Potrzebujesz indywidualnej analizy podatkowej?
Opisz krótko swoją sytuację i zakres zagadnień, które chcesz przeanalizować.
Artur Chamot – licencjonowany doradca podatkowy (nr wpisu 13805) i radca prawny (nr wpisu GD/GD/2830). Z ponad 13-letnim doświadczeniem, specjalizuje się we wspieraniu przedsiębiorców i osób fizycznych w kluczowych obszarach podatków (CIT, PIT, VAT) i prawa gospodarczego. Praktyczne doświadczenie zdobywał, prowadząc złożone projekty, w tym badania due diligence w procesach M&A oraz prowadząc bieżące doradztwo podatkowe dla osób fizycznych i prawnych.